Sistemik kortikosteroid

Sistemik kortikosteroid (İng. systemic corticosteroid), ağızdan ya da damardan verilen, güçlü iltihap giderici ve bağışıklık baskılayıcı etkileri bulunan steroid ilaç grubudur.

Etimoloji

Böbrek üstü bezi korteksinden salgılanan hormonlara benzerliğinden dolayı bu adı almıştır.

Klinik bağlam

İlaçlar, gen anlatımını değiştirerek iltihabi aracıların üretimini baskılar; bu nedenle etkileri saatler içinde başlar ve geniş bir hastalık yelpazesinde kullanılırlar. Astım alevlenmesi, otoimmün hastalıklar, alerjik tepkimeler, organ nakli ve belirli kanserler başlıca kullanım alanlarıdır. Etkinlikleri tartışmasızdır; buna karşın yan etki yükü, kullanım süresi ve dozla doğrudan ilişkilidir.

En kritik uygulama kuralı, uzun süre kullanılan ilacın aniden kesilmemesidir. Dışarıdan verilen steroid, hipotalamus-hipofiz-böbrek üstü ekseni baskılar; ani kesilme böbrek üstü yetmezliğine ve dolaşım çökmesine yol açar. Bu nedenle belirli süreyi aşan tedaviler kademeli azaltılır. Aynı gerekçeyle, bu ilaçları kullanan hastada enfeksiyon, travma ya da cerrahi gibi stres durumlarında doz artırılmalıdır; bu adımın atlanması adrenal krize neden olur ve bildirilmiş ölümlerin kaynağıdır.

Yan etkiler öngörülebilir ve önlenebilir. Kısa süreli kullanımda kan şekerinde yükselme, uykusuzluk, ruhsal değişiklikler ve iştah artışı görülür. Uzun süreli kullanımda kilo artışı ve tipik yağ dağılımı, osteoporoz, kas erimesi, katarakt, glokom, deri incelmesi, hipertansiyon ve enfeksiyon yatkınlığı gelişir. Bu nedenle uzun süreli tedavi planlandığında kemik koruması, kan şekeri ve kan basıncı izlemi ile göz muayenesi baştan planlanmalıdır.

Enfeksiyon riski, klinik açıdan iki yönlü değerlendirilmelidir. İltihabi yanıt baskılandığından enfeksiyon bulguları silik olur; ateş bulunmayabilir, karın zarı iltihabında savunma gelişmeyebilir. Bu nedenle bu hastalarda eşik düşük tutulmalıdır. Ayrıca tedaviye başlamadan önce gizli tüberküloz taraması ve hepatit serolojisi yapılmalı, uygun hastalarda Pneumocystis korunması verilmelidir. Canlı aşılar sakıncalıdır ve mümkünse tedavi başlamadan önce aşılama tamamlanmalıdır. Steroidin gerekli olduğu durumlarda kullanımından kaçınılmamalı, ancak süre ve doz en aza indirilmelidir.

Eş anlamlılar

• Sistemik steroid

İlgili terimler

• Kortikosteroid
• Bağışıklık baskılayıcı
• Adrenal yetmezlik
• Osteoporoz
• Pneumocystis