İris

İris (İng. iris; Yun. iris gökkuşağı), gözün renkli bölümünü oluşturan ve göz bebeğinin çapını ayarlayan yapıdır.

Etimoloji

Yunan mitolojisinde gökkuşağı tanrıçası Iris'in adından gelir; göz renklerinin çeşitliliğine gönderme yapar.

Klinik bağlam

Yapı, iki karşıt kasla göz bebeğinin çapını denetler. Büzücü kas parasempatik, genişletici kas ise sempatik lifler tarafından uyarılır. Bu ikili düzenleme, göz bebeği bulgularının nörolojik değerlendirmede niçin bu kadar bilgi verdiğini açıklar. Işık refleksi, retinadan başlayıp orta beyinde çaprazlanan bir yol izler; bu nedenle bir göze verilen ışık her iki göz bebeğini küçültür ve bu simetri bozulduğunda lezyonun yeri belirlenebilir.

Göz bebeği bulguları tanısal değer taşır. Tek taraflı büyümüş ve ışığa yanıtsız göz bebeği ile göz kapağı düşüklüğü ve göz hareket kısıtlılığının birlikteliği, üçüncü kafa çifti felcini gösterir ve anevrizma olasılığı nedeniyle acil görüntüleme gerektirir. Horner sendromunda ise küçük göz bebeği, hafif kapak düşüklüğü ve terleme azalması bulunur; boyun ve göğüs üst bölümündeki lezyonları düşündürür. İki taraflı çok küçük göz bebekleri opioid etkisini, çok büyük olanlar ise antikolinerjik ve uyarıcı madde etkisini akla getirir.

İris, ön kamara açısının sınırını oluşturur ve bu konum glokom açısından belirleyicidir. Kapalı açılı glokomda iris kökü açıyı tıkar ve göz içi basıncı ani biçimde yükselir; şiddetli göz ağrısı, bulanık görme, ışık çevresinde halkalar, kızarıklık, bulantı ve kusma görülür ve acil müdahale gerektirir. Göz bebeğini büyüten ilaçlar bu atağı tetikleyebilir; bu uyarı yalnızca dar açılı gözler için geçerlidir ve yaygın olan açık açılı glokomda bu ilaçlar sakıncalı değildir.

İritte, yani ön üveitte ağrı, ışıktan rahatsızlık ve kızarıklık bulunur; kızarıklık kornea çevresinde yoğunlaşır ve göz bebeği küçüktür. Bu tablo konjonktivitten ayrılmalıdır; tedavide sikloplejik damla, hem ağrıyı azaltır hem iris ile mercek arasında yapışıklık oluşmasını önler. Ayrıca alfa bloker kullanan hastalarda katarakt cerrahisi sırasında iris gevşek ve dalgalı hale gelir; bu ilaç öyküsü, kesilmiş olsa bile göz hekimine bildirilmelidir.

Eş anlamlılar

• Gözün renkli tabakası

İlgili terimler

• Glokom
• Aköz hümör
• Göz merceği
• Siklopleji
• Alfa bloker