Göz merceği

Göz merceği (İng. lens; Lat. lens), gözün içinde yer alan, saydam ve esnek yapıdaki odaklayıcı yapıdır.

Etimoloji

Latince lens (mercimek) sözcüğünden gelir; biçim benzerliğine gönderme yapar.

Klinik bağlam

Yapı damarsız ve sinirsizdir; beslenmesini çevresindeki aköz hümörden yayılma yoluyla sağlar ve bu damarsızlık saydamlığının koşuludur. Zonüler liflerle siliyer cisme asılıdır. Yakına bakışta siliyer kas kasılır, lifler gevşer ve mercek kendi esnekliğiyle yuvarlaklaşarak kırma gücünü artırır; bu olay akomodasyon olarak adlandırılır. Yaşla birlikte esneklik azalır ve kırklı yaşların ortasında presbiyopi gelişir; bu bir hastalık değildir ve okuma gözlüğüyle düzeltilir.

Yapı yaşam boyu yeni lif üretmeyi sürdürür; eski lifler merkeze doğru sıkışır ve çekirdek giderek sertleşir. Bu birikimli yapı, kataraktın niçin yaşla birlikte kaçınılmaz biçimde geliştiğini açıklar. Katarakt, merceğin saydamlığını yitirmesidir ve dünyada önlenebilir körlüğün başlıca nedenidir. Yaşlanma dışında diyabet, uzun süreli kortikosteroid kullanımı, göz travması, mor ötesi ışın maruziyeti ve sigara riski artırır. Doğuştan katarakt ise acil bir durumdur; görme gelişimini engellediğinden yaşamın ilk haftalarında cerrahi gerekir.

Merceğin konumu da klinik bilgi taşır. Zonüler liflerin zayıflığına bağlı yer değiştirme, Marfan sendromu ve homosistinüride görülür; bu nedenle mercek yer değişikliği saptanan hastada sistemik hastalık araştırılmalıdır. Travmaya bağlı yer değiştirme ise ani görme bozukluğu ve göz içi basınç artışına yol açabilir. Ayrıca şişen mercek, ön kamara açısını daraltarak kapalı açılı glokom atağını tetikleyebilir; bu tabloda şiddetli göz ağrısı, bulanık görme, kızarıklık, bulantı ve kusma görülür ve acil müdahale gerektirir.

Katarakt cerrahisi, günümüzde en sık yapılan cerrahi girişimlerdendir; bulanıklaşan yapı çıkarılır ve yerine yapay göz içi merceği yerleştirilir. Bu mercek akomodasyon yeteneğine sahip olmadığından, hastaya ameliyat sonrası yakın gözlüğü gerekebileceği anlatılmalıdır. Ameliyat öncesi ilaç sorgulaması önemlidir; alfa blokerler iris gevşekliğine yol açarak komplikasyon riskini artırır ve bu ilaçların kullanım öyküsü, kesilmiş olsa bile göz hekimine bildirilmelidir.

Eş anlamlılar

• Lens
• Kristalin lens

İlgili terimler

• Katarakt
• Akomodasyon
• Presbiyopi
• Aköz hümör
• Alfa bloker