Katarakt
Katarakt (İng. cataract; Yun. katarrhaktes, çağlayan), göz merceğinin saydamlığını yitirmesidir.
Etimoloji
Yunanca katarrhaktes (çağlayan) sözcüğünden gelir; merceğin önündeki bulanıklığın akan su perdesine benzetilmesinden kaynaklanır.
Klinik bağlam
Mercek, yaşam boyu yeni lif üretmeyi sürdürür ve proteinleri yenilenmez. Zamanla protein yapısının bozulması ve birikmesi saydamlığı azaltır. Bu nedenle en sık biçim yaşa bağlıdır ve dünya genelinde önlenebilir körlüğün başlıca nedenidir.[1]
Belirtiler yavaş ilerleyen görme bulanıklığı, ışıktan rahatsızlık, gece görmesinde bozulma, araba farlarında parlama, renklerin solgunlaşması ve sık gözlük numarası değişimidir. Nükleer türde geçici olarak yakın görmenin düzelmesi görülebilir; bu, ikinci görme olarak adlandırılır ve hastayı yanıltır.
Türlere göre belirtiler değişir. Arka subkapsüler türde, ışıkta ve yakın çalışmada bulanıklık öne çıkar; bu tür daha hızlı ilerler ve kortikosteroid kullanımıyla güçlü biçimde ilişkilidir. Bu bağlantı, uzun süreli steroid kullanan hastalarda göz muayenesinin gerekçesidir; soluma yoluyla ve yerel kullanımda da risk bildirilmiştir.
Diğer risk etkenleri diyabet, sigara, ultraviyole maruziyeti, göz travması, göz içi iltihabı, ışın tedavisi ve bazı kalıtsal hastalıklardır.
Doğumsal katarakt ayrı bir öneme sahiptir. Erken tanınmadığında görme yolaklarının gelişimi bozulur ve kalıcı ambliyopi gelişir. Bu nedenle yenidoğan muayenesinde kırmızı refle bakılması zorunludur; reflenin alınamaması acil sevk gerektirir. Bu basamağın atlanması, önlenebilir kalıcı görme kaybının nedenidir.
Nedenleri arasında doğuştan enfeksiyonlar — kızamıkçık başta olmak üzere —, metabolik hastalıklar ve kalıtsal bozukluklar bulunur.
Tanı, biyomikroskopik muayene ile konur; görme keskinliği ve parlama testleri işlevsel etkiyi gösterir.
Tek etkili tedavi cerrahidir; bulanık mercek çıkarılır ve yerine yapay göz içi merceği yerleştirilir. Günümüzde fakoemülsifikasyon yöntemiyle küçük kesiden yapılır ve çoğu hastada aynı gün taburculuk sağlanır.
Ameliyat kararı yalnızca görme keskinliğine değil, hastanın işlevsel gereksinimine göre verilir; araç kullanma, okuma ve düşme riski gözetilir. Katarakt cerrahisinin yaşlılarda düşme ve kırık riskini azalttığı gösterilmiştir.
Komplikasyonlar arasında arka kapsül opaklaşması, göz içi iltihabı, retina dekolmanı ve kistoid maküla ödemi bulunur. Arka kapsül opaklaşması sık görülür ve lazerle kolayca tedavi edilir.
Ameliyat sonrası ani görme kaybı, ağrı ve kızarıklık, endoftalmit açısından acil değerlendirme gerektirir.
Korunmada güneş gözlüğü kullanımı, sigaranın bırakılması ve diyabet denetimi önerilir.
Eş anlamlılar
- Perde inmesi
- Ak su
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Yanoff M, Duker JS, Ophthalmology, 6. baskı, 2023.