Antisepsi

Antisepsi (İng. antisepsis; Yun. anti- karşı, sepsis çürüme), canlı doku üzerindeki mikroorganizmaların kimyasal maddelerle azaltılmasıdır.

Etimoloji

Yunanca anti- (karşı) ve sepsis (çürüme) sözcüklerinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Kavram, yakın terimlerden kesin biçimde ayrılmalıdır. Antisepsi canlı dokuda, dezenfeksiyon cansız yüzeylerde uygulanır; sterilizasyon ise sporlar dahil tüm mikroorganizmaların yok edilmesidir. Asepsi ise bulaşın hiç gerçekleşmemesini hedefleyen bütünsel yaklaşımdır. Bu ayrımların bilinmesi, hangi ürünün nerede kullanılacağını belirler; cilt antiseptikleri yüzey dezenfektanı olarak, yüzey dezenfektanları ise deride kullanılamaz.

Ürünlerin özellikleri, kullanım yerini belirler. Klorheksidin, deride kalıcı etki bırakır ve etkisi saatler boyunca sürer; alkolle birleştirildiğinde cerrahi alan enfeksiyonlarını povidon iyoda göre daha çok azalttığı gösterilmiştir. Povidon iyot geniş etkilidir ancak organik maddeyle etkinliği azalır ve yenidoğanlarda tiroid işlevini etkileyebileceğinden dikkatle kullanılır. Alkol hızlı ve güçlü etkilidir, buna karşın açık yarada ve mukozada kullanılmaz.

Uygulama tekniği, ürün seçiminden daha belirleyicidir. Antiseptiklerin etkili olabilmesi için yeterli temas süresi gerekir; alkol bazlı ürünlerin kurumadan işlem yapılması hem etkinliği düşürür hem elektrocerrahi kullanıldığında yangın riski oluşturur. Deri hazırlığında merkezden çevreye doğru ve tek yönlü uygulama yapılır. Ayrıca organik kirlilik antiseptik etkiyi azalttığından, gerekiyorsa önce mekanik temizlik yapılmalıdır.

Klinik uygulamada iki noktanın vurgulanması gerekir. Birincisi, antisepsinin el hijyeninin yerine geçmediği; alkol bazlı el ovucu kullanımının belirlenmiş anlarda ve doğru teknikle yapılması gerektiğidir. İkincisi, yara bakımında güçlü antiseptiklerin uzun süreli kullanımının iyileşmeyi geciktirebilmesidir; hidrojen peroksit ve yoğun povidon iyot uygulamaları granülasyon dokusuna zarar verir. Bu nedenle temiz ve iyileşmekte olan yaralarda rutin antiseptik kullanımı önerilmez; serum fizyolojikle yıkama yeterlidir.

Eş anlamlılar

• Antiseptik uygulama

İlgili terimler

• Asepsi
• Sterilizasyon
• Hijyen
• Cerrahi alan enfeksiyonu
• Yara bakımı