Hijyen

Hijyen (İng. hygiene; Yun. hygieinos sağlığa ilişkin), hastalıkların önlenmesi amacıyla temizlik ve sağlıklı yaşam koşullarının sürdürülmesine yönelik uygulamalardır.

Etimoloji

Yunan mitolojisinde sağlık tanrıçası Hygieia'nın adından türetilmiştir.

Klinik bağlam

Sağlık hizmetinde en etkili tek girişim el hijyenidir; buna karşın uyum oranlarının düşüklüğü, alanın temel sorunudur. Uygulama belirlenmiş anlarda yapılır: hastaya dokunmadan önce, aseptik işlemden önce, vücut sıvısına maruziyet sonrası, hastaya dokunduktan sonra ve hasta çevresine dokunduktan sonra. Alkol bazlı el ovucular çoğu durumda su ve sabundan daha etkilidir ve daha hızlıdır; buna karşın spor oluşturan etkenlere ve bazı virüslere karşı yetersizdir, bu durumlarda su ve sabunla yıkama gerekir.

Eldiven kullanımı, el hijyeninin yerine geçmez; bu, uygulamada en sık karşılaşılan yanlıştır. Eldivende görünmeyen delikler bulunabilir ve çıkarma sırasında eller kirlenir; bu nedenle eldiven çıkarıldıktan sonra da el temizliği yapılmalıdır. Ayrıca gereksiz eldiven kullanımı, el hijyeni sıklığını azaltarak enfeksiyon riskini artırır. Takı, uzun tırnak ve oje kullanımı, mikroorganizma taşınmasını kolaylaştırdığından sınırlandırılır.

Toplum sağlığı açısından hijyen uygulamalarının etkisi, tıbbın en büyük kazanımlarındandır. Temiz su sağlanması, atık yönetimi ve el yıkama alışkanlığı, ishalli hastalıklara bağlı çocuk ölümlerini belirgin biçimde azaltmıştır. Solunum yolu enfeksiyonlarında öksürük görgü kuralları, maske kullanımı ve havalandırma bulaşı düşürür. Besin hijyeninde soğuk zincirin korunması, çapraz bulaşın önlenmesi ve yeterli pişirme temel ilkelerdir.

Kavramın sınırlarının bilinmesi de gereklidir. Antibakteriyel sabunların olağan sabuna üstünlüğü gösterilememiştir ve gereksiz kullanımı direnç gelişimine katkıda bulunabilir. Hijyen hipotezi, çocukluk çağında mikrobiyal çeşitlilikten yoksun kalmanın alerjik hastalıklara yatkınlığı artırdığını öne sürer; buna karşın bu görüş, el yıkama ve aşılama gibi kanıtlanmış önlemlerden kaçınmanın gerekçesi değildir. Aşırı temizlik takıntısı ise obsesif kompulsif bozuklukta görülebilir ve deri bütünlüğünü bozarak enfeksiyona zemin hazırlar.

Eş anlamlılar

• Temizlik uygulamaları

İlgili terimler

• Asepsi
• Enfeksiyon kontrolü
• Ağız hijyeni
• Sterilizasyon
• Cerrahi alan enfeksiyonu