Nüks
Nüks (İng. relapse), gerileyen ya da denetim altına alınmış bir hastalığın yeniden ortaya çıkmasıdır.
Etimoloji
Arapça kökenli bir sözcüktür; tıp dilinde relaps ve rekürrens terimleri de kullanılır.
Klinik bağlam
Terim, remisyon kavramıyla birlikte anlam kazanır; hastalığın sessizleştiği dönemin ardından bulguların yeniden belirmesini anlatır.[1] Onkolojide yerel ve uzak nüks ayrılır; yerel nüks aynı bölgede, uzak nüks ise metastaz biçiminde ortaya çıkar ve tedavi yaklaşımları farklıdır. Zamanlama da bilgi verir; erken nüks genellikle daha agresif hastalığı, geç nüks ise daha yavaş seyri düşündürür.
Nüksün en sık nedeni, tedavinin erken kesilmesidir ve bu, önlenebilir bir sorundur. İdame tedavisinin süresi hastalığa özgü kanıtlara dayandırılır; belirtiler geçtiğinde ilacın bırakılması yaygın bir davranıştır. Depresyonda iyileşme sağlandıktan sonra tedavinin belirli bir süre sürdürülmesi, iltihabi bağırsak hastalığında ve romatolojik hastalıklarda idame tedavisinin kesilmemesi, tüberkülozda tedavinin tam süreyle tamamlanması bu ilkeye dayanır. Bu nedenle tedavi başlarken bitiş planının da konuşulması gerekir.
Bağımlılık tedavisinde kavramın ayrı bir yeri vardır. Tek bir kullanım ile nüks arasındaki ayrım klinik açıdan belirleyicidir; bir kez içmek ya da kullanmak, tedavinin başarısızlığı değildir ve tedavinin sonlandırılmasını gerektirmez. Bu olayın felaket olarak yorumlanması, hastanın umutsuzluğa kapılarak eski örüntüye dönmesine yol açar. Doğru yaklaşım, olayın tetikleyicilerinin ele alınması ve tedavi planının gözden geçirilmesidir. Bu dönemde tolerans kaybı nedeniyle aşırı doz riski yüksektir ve hasta uyarılmalıdır.
Nüksün öngörülmesi ve erken saptanması, izlem programlarının amacıdır. Lösemi ve miyelomda ölçülebilir kalıntı hastalık, klinik nüksten önce uyarı verir. Kanser izleminde ise her belirtecin ve her görüntülemenin erken saptanmasının sağkalımı iyileştirmediği bilinmelidir; izlem yoğunluğu, erken tedavinin yarar sağladığı gösterilmiş hastalıklarda artırılır. Hastaya nüks olasılığının açıklanması, izlemin sürdürülmesi ve belirtilerin tanınması açısından gereklidir.
Eş anlamlılar
- Relaps
- Rekürrens
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, 2022.