Sitoloji
Sitoloji (İng. cytology; Yun. kytos hücre), hücrelerin tek tek ya da küçük gruplar halinde mikroskop altında incelenmesine dayanan tanı yöntemidir.
Etimoloji
Yunanca kytos (hücre) ve logos (bilim) sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Yöntem, histopatolojiden temel bir farkla ayrılır ve bu ayrım yorumun sınırlarını belirler.[1] Sitolojide yalnızca hücreler değerlendirilir; dokunun yapısı, hücrelerin birbirine göre düzeni ve çevre dokuya girip girmediği görülemez. Bu nedenle karsinoma in situ ile invaziv karsinom ayrımı çoğu kez yapılamaz. Buna karşın örnek alınması kolaydır, girişimsel değildir ya da az girişimseldir ve sonuç hızlı alınır.
Örnek alma yöntemleri ikiye ayrılır. Eksfolyatif sitolojide kendiliğinden dökülen hücreler toplanır; rahim ağzı taraması, balgam, idrar, plevral ve karın içi sıvı incelemeleri bu kapsamdadır. İnce iğne aspirasyon sitolojisinde ise kitleden hücre çekilir; tiroid nodülleri, meme kitleleri, lenf düğümleri ve tükürük bezi lezyonlarında yaygın kullanılır. Boyunda kırk yaş üzerinde saptanan kitlede ilk yapılacak işlem bu yöntemdir; açık biyopsi, ileride yapılacak cerrahiyi ve ışın tedavisini güçleştirdiğinden ilk adım olarak seçilmez.
Rahim ağzı taraması, yöntemin halk sağlığı üzerindeki etkisini gösteren en önemli örnektir; hücresel değişikliklerin kanser gelişmeden saptanmasını sağlayarak hastalığa bağlı ölümleri belirgin biçimde azaltmıştır. Günümüzde insan papilloma virüsü testiyle birlikte kullanımı, tarama aralıklarının uzatılmasına olanak vermiştir. Tiroid nodüllerinde ise sonuçlar tanımlı kategorilere ayrılarak raporlanır ve her kategori belirli bir kötü huyluluk riskine ve klinik yaklaşıma karşılık gelir.
Sonuçların yorumlanmasında sınırlılıklar bilinmelidir. Yetersiz örnek, en sık karşılaşılan sorundur ve yinelenmeyi gerektirir; ultrasonografi eşliğinde alma bu oranı azaltır. Yanlış olumsuz sonuçlar, örneğin lezyondan alınmamış olmasından kaynaklanabilir; bu nedenle klinik kuşku sürüyorsa iyi huylu sonuç izlemi sonlandırmaz. Klinik bilginin patologa iletilmesi zorunludur; hastanın yaşı, lezyonun yeri ve öyküsü bilinmeden verilen rapor yanıltıcı olabilir. Tedavi kararı, sitoloji sonucunun klinik ve görüntüleme bulgularıyla birlikte değerlendirilmesine dayanır.
Eş anlamlılar
- Hücre incelemesi
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Kumar V ve ark., Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease, 10. baskı, 2020.