Tiroid bezi

Tiroid bezi (İng. thyroid gland; Yun. thyreos kalkan), boynun ön bölümünde yer alan ve metabolizmayı düzenleyen hormonları salgılayan iç salgı bezidir.

Etimoloji

Yunanca thyreos (kalkan) sözcüğünden türetilmiştir; biçimine gönderme yapar.

Klinik bağlam

Bez, soluk borusunun önünde ve gırtlağın altında yer alır; iki lop ve bunları birleştiren isthmustan oluşur. Salgıladığı hormonlar iyot içerir ve neredeyse tüm dokularda metabolik hızı belirler. Salgı, hipofizden gelen tiroid uyarıcı hormonla düzenlenir ve geri bildirim döngüsüyle dengelenir; bu ilişki, laboratuvar yorumunun temelidir. Hedef hormon düşük ve uyarıcı hormon yüksekse sorun bezde, her ikisi de düşükse hipofiz ya da hipotalamustadır.

Anatomik komşuluklar cerrahi açıdan belirleyicidir. Ses tellerini uyaran rekürren laringeal sinir, bezin arkasından geçer; yaralanması tek taraflı olduğunda kalıcı ses kısıklığına, iki taraflı olduğunda solunum yolu tıkanıklığına yol açar. Paratiroit bezleri bezin arka yüzünde yer alır; çıkarılması ya da kanlanmasının bozulması kalıcı hipokalsemiye neden olur. Bu nedenle tiroid cerrahisi sonrası ses ve kalsiyum düzeyi yakından izlenmelidir.

Klinik değerlendirmede bez büyümesi ile işlev bozukluğunun ayrı kavramlar olduğu bilinmelidir; guatrı bulunan kişinin hormon düzeyleri normal olabilir, tersine normal boyutta bezde belirgin işlev bozukluğu bulunabilir. Nodüller çok sıktır ve büyük çoğunluğu iyi huyludur; değerlendirme ultrasonografi ve gerektiğinde ince iğne biyopsisiyle yapılır. Boyutun tek başına kanser göstergesi olmadığı, buna karşın hızlı büyüme, seste değişiklik, yutma güçlüğü ve sabit sert kitle bulunmasının uyarıcı olduğu bilinmelidir.

İşlev bozukluklarının belirtileri özgül değildir ve sık gözden kaçar. Hipotiroidide yorgunluk, kilo artışı, kabızlık, üşüme ve depresif belirtiler; hipertiroidide çarpıntı, kilo kaybı, sıcak intoleransı, titreme ve kaygı görülür. Yaşlılarda hipertiroidi, hareketsizlik ve depresyon görünümünde ortaya çıkabilir; atriyal fibrilasyonun gözden kaçan nedenlerindendir. Amiodaron, yüksek iyot içeriği nedeniyle hem hipotiroidi hem hipertiroidi yapabilir ve bu ilaç kullananlarda düzenli izlem gerekir.

Eş anlamlılar

• Kalkan bezi

İlgili terimler

• Hipotiroidi
• Hipertiroidi
• Guatr
• Ailesel guatr
• Endokrin