Benzodiazepinler
Benzodiazepinler (İng. benzodiazepines), GABA-A reseptörüne bağlanarak inhibitör iletiyi güçlendiren; anksiyolitik, sedatif, antikonvülzan, kas gevşetici ve amnestik etkileri bulunan ilaç sınıfıdır.
Etimoloji
Ad, moleküllerin ortak yapısını belirtir: bir benzen halkasına kaynaşmış, iki azot atomu içeren yedi üyeli diazepin halkası.
Klinik bağlam
İlaçlar, GABA-A reseptörünün α ve γ alt birimleri arasındaki bölgeye bağlanır ve gama-aminobütirik asidin etkisini güçlendirir; kanalın açılma sıklığını artırırlar ancak GABA yokluğunda kanalı kendi başlarına açamazlar. Bu "tavanlı" etki, tek başına alındıklarında barbitüratlara göre neden daha geniş bir güvenlik aralığı sundukları açıklar. Buna karşılık opioidler ve alkolle birlikte kullanıldıklarında solunum baskılanması belirgin biçimde artar; ilaç ilişkili ölümlerin sık nedeni bu birlikteliktir.[1]
Sınıf içi seçim, farmakokinetik özelliklere dayanır. Midazolam suda çözünür, hızlı etki başlangıcı ve kısa etki süresiyle işlem sedasyonu ve indüksiyonda kullanılır; ancak uzun süreli infüzyonda etkin metaboliti birikir ve özellikle böbrek yetmezliğinde uyanmayı belirgin biçimde geciktirir. Lorazepamın metaboliti etkin değildir ve organ yetmezliğinde daha öngörülebilir davranır. Diazepam yüksek yağda çözünürlüğü nedeniyle hızlı etki eder ancak uzun yarı ömürlü metabolitleri birikir. Ağızdan kullanılan uzun etkili türevler, yaşlılarda gündüz sersemliği ve düşme riskiyle ilişkilidir.
Klinik kullanım alanları arasında akut nöbet ve status epileptikus tedavisi, alkol yoksunluğu, işlem sedasyonu, anestezi premedikasyonu, akut ajitasyon ve kısa süreli anksiyete ile uykusuzluk tedavisi bulunur. Status epileptikusta ilk basamak ilaç olmaları, hızlı etkileriyle açıklanır; ancak nöbet uzadıkça GABA-A reseptörlerinin hücre içine alınması nedeniyle etkinlikleri azalır — bu, erken tedavinin neden bu denli önemli olduğunu gösteren temel mekanizmadır.
Yoğun bakımda benzodiazepin ağırlıklı sedasyonun, propofol ve deksmedetomidin gibi alternatiflere göre daha uzun mekanik ventilasyon süresi ve daha yüksek deliryum sıklığıyla ilişkili olduğu gösterilmiştir. Bu nedenle güncel yaklaşım, hafif sedasyon hedefleri ve mümkün olduğunca benzodiazepinden kaçınmaktır; alkol yoksunluğu ve nöbet gibi özgül endikasyonlar bu kuralın dışındadır.[2]
Uzun süreli kullanımda tolerans, fiziksel bağımlılık ve yoksunluk gelişir. Yoksunluk tablosu anksiyete, uykusuzluk, titreme, terleme, algı bozuklukları ve ağır olgularda nöbet ile seyreder; bu nedenle uzun süredir kullanan hastalarda ilaç aniden kesilmemeli, kademeli azaltılmalıdır. Yoğun bakımda günlerce infüzyon alan hastalarda da aynı tablo görülebilir ve ajitasyonun nedeni olarak sıklıkla gözden kaçar. Yaşlılarda bilişsel bozulma, düşme ve kırık riski artışı nedeniyle kullanım sınırlandırılır.
Aşırı dozda tablo, sedasyon derinleşmesi, dizartri, ataksi ve solunum baskılanmasıdır. Etkiyi geri çeviren flumazenil, reseptör düzeyinde yarışmalı antagonist olarak çalışır; tanısal amaçla ve seçilmiş olgularda kullanılır. Ancak uzun süreli kullanan hastalarda ani yoksunluk ve nöbet tetikleyebileceği, ayrıca birlikte alınan prokonvülzan ilaç varlığında tehlikeli olabileceği için rutin kullanımı önerilmez; etki süresinin benzodiazepinlerden kısa olması nedeniyle sedasyonun yinelemesi de olasıdır.
Klinik tuzakların başında, uzun süre infüzyon alan hastada uyanmanın gecikmesinin nörolojik nedene bağlanması gelir; ilacın ve metabolitlerinin birikimi öncelikle düşünülmelidir. Bir diğeri, nöromüsküler blokaj uygulanan hastada sedasyon derinliğinin ayrıca değerlendirilmemesidir. Ayrıca yaşlı ve karaciğer yetmezliği olan hastalarda dozun standart şemalara göre verilmesi, uzamış sedasyonun sık ve önlenebilir nedenidir.
Eş anlamlılar
- BZD
- Benzodiazepin türevleri