Menenjit
Menenjit (İng. meningitis), beyin ve omuriliği saran zarların iltihabıdır. Bakteriyel biçimi hızlı ilerleyen ve tedavi edilmediğinde ölümcül olan tıbbi acildir.
Etimoloji
Terim, beyin zarlarını belirten Yunanca meninx sözcüğü ile iltihabı gösteren -itis ekinin birleşimidir.
Klinik bağlam
Bakteriyel menenjitte etkenler, çoğunlukla nazofarenks kolonizasyonunun ardından kan dolaşımına geçerek merkezi sinir sistemine ulaşır; daha seyrek olarak komşuluk yoluyla — sinüzit, otit, kafa tabanı kırığı — yayılır. Subaraknoid boşlukta bakteriyel ürünlerin tetiklediği yoğun inflamatuvar yanıt, kan-beyin engelini bozar, beyin ödemine, damar tıkanıklıklarına ve intrakraniyal basınç artışına yol açar. Hasarın önemli bir bölümü mikroorganizmanın kendisinden çok bu inflamatuvar yanıttan kaynaklanır — bu kavrayış, kortikosteroid kullanımının gerekçesini oluşturur.[1]
Erişkinde en sık etkenler Streptococcus pneumoniae ve Neisseria meningitidistir; ileri yaş, gebelik ve bağışıklık baskılanmasında Listeria monocytogenes eklenir ve ampirik tedavinin kapsamını değiştirir. Nöroşirürjik girişim, kafa travması ve şant varlığında stafilokoklar ile gram negatif basiller öne çıkar. Viral menenjitler daha sık ve genellikle iyi seyirlidir; enterovirüsler başta gelir.
Klasik üçlü — ateş, ense sertliği ve bilinç değişikliği — olguların azınlığında eksiksiz bulunur; ancak hastaların neredeyse tamamında bu bulgulardan en az ikisi vardır. Baş ağrısı, bulantı-kusma ve fotofobi sıktır. Meningokoksemide görülen peteşiyal ve purpurik döküntü, hızla ilerleyen ağır hastalığın işaretidir. Yaşlılarda ve bağışıklığı baskılanmış hastalarda tablo silik seyredebilir; tek bulgu deliryum ya da genel durum bozukluğu olabilir. Yenidoğan ve süt çocuklarında beslenme güçlüğü, huzursuzluk ve fontanel kabarıklığı ön plandadır.
Tanı, beyin omurilik sıvısı incelemesiyle konur: bakteriyel menenjitte belirgin nötrofil artışı, yüksek protein ve düşük glukoz saptanır; Gram boyama ve kültür etkeni gösterir, moleküler yöntemler duyarlılığı artırır. Sıvı basıncının ölçülmesi tanısal bilgi verir.
Yönetimin en kritik ilkesi zamanlamadır: antibiyotik tedavisi, görüntüleme ya da lomber ponksiyon beklenmeden başlatılmalıdır. Görüntüleme, yalnızca herniasyon riski düşündüren bulgular varlığında — fokal nörolojik defisit, papilödem, yeni nöbet, ileri bilinç bozukluğu, bağışıklık baskılanması — ponksiyondan önce yapılır; bu durumda kültürler alındıktan sonra tedaviye hemen geçilir. Deksametazon, uygun hastalarda ilk antibiyotik dozundan hemen önce ya da onunla birlikte verildiğinde işitme kaybı ve nörolojik sekelleri azaltır; antibiyotikten sonra başlanması yararını yitirir. Ampirik tedavi, yaşa ve risk etkenlerine göre seçilir ve kültür sonucuna göre daraltılır.[2]
Yoğun bakım gerektiren olgularda havayolu güvenliği, hemodinamik destek, nöbetlerin tedavisi, kafa içi basınç yönetimi ve elektrolit izlemi öne çıkar; hiponatremi sık görülür ve düzeltme hızına dikkat edilmelidir. Komplikasyonlar arasında serebral ödem, hidrosefali, damar tıkanıklıkları ve infarktlar, subdural ampiyem, işitme kaybı ve nöbet bozukluğu bulunur; taburculuk sonrası işitme değerlendirmesi standarttır.
Korunmada aşılama belirleyicidir; pnömokok, meningokok ve Haemophilus influenzae tip b aşıları hastalık yükünü çarpıcı biçimde azaltmıştır. Meningokok menenjitinde yakın temaslılara profilaksi uygulanır ve olgular bildirime tabidir; ayrıca damlacık yalıtımı önlemleri alınır.
Klinik tuzakların başında, görüntüleme için antibiyotiğin geciktirilmesi gelir; bu gecikme sonuçları belirgin biçimde kötüleştirir. Bir diğeri, ense sertliğinin bulunmamasına dayanarak tanının dışlanmasıdır — bu bulgu, özellikle yaşlılarda ve derin bilinç bozukluğunda güvenilir değildir.
Eş anlamlılar
- Beyin zarı iltihabı
- Meningokoksik menenjit (etkene özgü biçim)