NIHSS
NIHSS (İng. National Institutes of Health Stroke Scale), akut inmede nörolojik defisitin ağırlığını sayısal olarak değerlendiren standart ölçektir. Tedavi kararlarında, izlemde ve prognoz tahmininde kullanılır.
Etimoloji
Kısaltma, ölçeği geliştiren kurumun adından gelir. Türkçe yazında "NIH inme ölçeği" karşılığı da kullanılır.
Klinik bağlam
Ölçek, on beş maddeden oluşur ve bilinç düzeyi, bakış, görme alanı, yüz felci, kol ve bacak motor gücü, ataksi, duyu, dil işlevi, dizartri ile ihmal bulgusunu değerlendirir. Toplam puan sıfırdan kırk ikiye uzanır; yüksek puan daha ağır defisiti gösterir. Değerlendirmenin standart bir sırayla, tanımlanmış yönergelerle ve gözlenen yanıta göre yapılması esastır — hastanın yapabileceği düşünülen değil, gerçekte yaptığı puanlanır.[1]
Klinik kullanımın en önemli alanı, akut dönemde tedavi kararlarının desteklenmesidir. Puan, tromboliz ve mekanik trombektomi endikasyonlarının değerlendirilmesinde, hastanın uygun merkeze yönlendirilmesinde ve ekiplerin ortak bir dil kullanmasında işlev görür. Ayrıca zaman içindeki değişimin izlenmesi, tedaviye yanıtı ya da kötüleşmeyi nesnel biçimde gösterir; damar açıldıktan sonraki puan düşüşü ile yeniden yükselme, klinik gidişin en pratik göstergelerindendir.
Ölçeğin bilinen bir yanlılığı vardır ve bu, klinik pratikte belirleyicidir: puanlama sol yarımküre işlevlerine ağırlık verir. Dil işlevi birden çok madde üzerinden değerlendirildiğinden, sol yarımküre inmeleri yüksek puan alır; buna karşılık sağ yarımküre ve özellikle arka dolaşım inmeleri, ağır özürlülük yaratmalarına karşın düşük puanla sonuçlanabilir. Baziler arter trombozu gibi yaşamı tehdit eden tablolar başlangıçta düşük puan verebilir. Bu nedenle düşük NIHSS, tedaviyi dışlamak için tek başına gerekçe olmamalıdır; karar, klinik tablo ve damar görüntülemesiyle birlikte verilir.
Diğer sınırlılıklar da bilinmelidir. Ölçek, defisitin ağırlığını gösterir ancak yerini ya da nedenini belirlemez; inme dışı tablolar — hipoglisemi, nöbet sonrası dönem, migren aurası, psikojenik bozukluklar — da puan üretebilir. Bilinci kapalı, entübe ya da dil engeli bulunan hastalarda uygulanması güçleşir. Ayrıca puanın küçük değişimleri, uygulayıcılar arasındaki farklılıkla açıklanabilir; bu nedenle uygulayıcıların sertifikalı eğitim almaları önerilir ve mümkünse aynı kişinin seri değerlendirme yapması yeğlenir.
Prognostik değeri güçlüdür: başlangıç puanı, üç aylık işlevsel sonuç ve ölüm oranıyla belirgin biçimde ilişkilidir. Ayrıca kanama riskini öngörmede de kullanılır; yüksek puan, trombolitik tedavi sonrası semptomatik kanama olasılığının artmasıyla ilişkilendirilmiştir. Bununla birlikte prognoz değerlendirmesi tek bir ölçeğe indirgenmemeli, yaş, eşlik eden hastalıklar, görüntüleme bulguları ve damarın açılıp açılmadığı birlikte değerlendirilmelidir.
Yoğun bakım ve inme ünitesi pratiğinde ölçek, düzenli aralıklarla yinelenerek erken kötüleşmenin — kanamaya dönüşüm, ödem gelişimi, yeniden tıkanma — yakalanmasını sağlar. Bu izlem, kan basıncı ve glisemi yönetimi kararlarını da yönlendirir.[2]
Klinik tuzakların başında, ölçeğin bir tanı aracı sanılması gelir; NIHSS tanı koymaz, defisiti ölçer. Bir diğeri, arka dolaşım inmelerinde düşük puana dayanarak damar görüntülemesinin atlanmasıdır. Ayrıca sedasyon uygulanan hastalarda puanın ilaç etkisiyle yükseleceği ve bunun nörolojik kötüleşme sanılabileceği akılda tutulmalıdır.
Eş anlamlılar
- NIH inme ölçeği
- NIH Stroke Scale