Status epileptikus
Status epileptikus (İng. status epilepticus, SE; Lat. status "durum" + epilepticus "epileptik"), nöbeti sonlandıran mekanizmaların yetersizliği ya da anormal derecede uzamış nöbete yol açan mekanizmaların başlaması sonucu gelişen; beş dakikadan uzun süren tek bir nöbet ya da aralarında bilincin tam düzelmediği ardışık nöbetlerle tanımlanan, uzadıkça kalıcı nöronal hasara yol açabilen nörolojik acil durumdur.
Etimoloji
Latince status (durum, konum) ve Yunanca epilambanein "yakalamak, ele geçirmek" fiilinden türeyen epilēpsia sözcüğünün Latince sıfat biçimi epilepticus sözcüklerinden oluşur; terim 19. yüzyılda Fransızca état de mal karşılığı olarak yerleşmiştir.
Klinik bağlam
Uluslararası Epilepsi ile Savaş Birliği (ILAE) 2015 tanımı iki zaman noktası belirler: t1, nöbetin kendiliğinden sonlanma olasılığının düştüğü ve tedavinin başlaması gereken süre (tonik-klonik nöbetler için 5 dakika, fokal bilinç bozukluğu olan nöbetler için 10 dakika); t2 ise kalıcı nöronal hasar riskinin başladığı süre (tonik-klonik için 30 dakika, fokal için 60 dakika). Sınıflama semiyolojiye göre belirgin motor bulguların eşlik ettiği konvülzif (jeneralize tonik-klonik) ve motor bulguların belirgin olmadığı nonkonvülzif status epileptikus olarak yapılır; nonkonvülzif form yoğun bakımda açıklanamayan bilinç değişikliğinin önemli bir nedenidir ve yalnızca sürekli elektroensefalografi ile tanınabilir.[1] Etiyoloji bilinen epilepsi hastalarında ilaç uyumsuzluğu ve düşük ilaç düzeyi; diğerlerinde iskemik inme, intraserebral kanama, travmatik beyin hasarı, santral sinir sistemi enfeksiyonları, metabolik bozukluklar (hipoglisemi, hiponatremi, hipokalsemi, üremi), alkol ya da benzodiazepin yoksunluğu, ilaç toksisitesi, hipoksik-iskemik ensefalopati, otoimmün ensefalit ve posterior reversibl ensefalopati sendromu olarak sıralanır. Uzamış nöbet GABA reseptörlerinin internalizasyonu ve NMDA reseptörlerinin yüzeye taşınmasıyla benzodiazepin yanıtının zamanla azalmasına yol açar; bu nedenle tedavi zamana bağlı aşamalı bir algoritma izler: ilk basamakta benzodiazepinler (intravenöz lorazepam, intramüsküler midazolam), ikinci basamakta intravenöz antinöbet ilaçları (levetirasetam, valproat, fosfenitoin) ve üçüncü basamakta anestezik ajanlarla (midazolam, propofol, ketamin, barbitüratlar) sürekli EEG eşliğinde yoğun bakımda sedasyon uygulanır.[2] İki basamak tedaviye yanıt vermeyen durum dirençli (refrakter), anestezik tedaviye rağmen 24 saatten uzun süren ya da anestezik kesilince yineleyen durum ise süper-refrakter status epileptikus olarak adlandırılır. Sistemik komplikasyonlar arasında hipoksi, aspirasyon, hipertermi, laktik asidoz, rabdomiyoliz, akut böbrek hasarı, kardiyak aritmiler ve nörojenik pulmoner ödem yer alır; mortalite erişkinde %15–20 civarındadır ve ileri yaş, akut semptomatik etiyoloji, uzun süre ve bilinç düzeyi prognozun başlıca belirleyicileridir.[3]
Eş anlamlılar
- SE
- Epileptik durum
- Nöbet durumu (Türkçe karşılık olarak kullanılır)
İlgili terimler
- Epilepsi
- Nonkonvülzif status epileptikus
- Elektroensefalografi
- Benzodiazepinler
- Posterior reversibl ensefalopati sendromu
- Hipoksik-iskemik ensefalopati
Kaynaklar
- ↑ Trinka E, Cock H, Hesdorffer D ve ark., A definition and classification of status epilepticus – Report of the ILAE Task Force on Classification of Status Epilepticus, Epilepsia, 2015.
- ↑ Glauser T, Shinnar S, Gloss D ve ark., Evidence-Based Guideline: Treatment of Convulsive Status Epilepticus in Children and Adults: Report of the Guideline Committee of the American Epilepsy Society, Epilepsy Currents, 2016.
- ↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.