Mastoid

Mastoid (İng. mastoid; Yun. mastos "meme" + eidos "benzer"), temporal kemiğin kulak arkasında yer alan, içi hava boşluklarıyla dolu çıkıntısıdır.

Etimoloji

Yunanca meme anlamındaki mastos ile benzer anlamındaki eidos sözcüklerinden türetilmiştir; çıkıntının biçimine göndermedir.

Klinik bağlam

Yapının içi, birbiriyle ve orta kulakla bağlantılı hava hücreleriyle doludur; bu bağlantı, orta kulak enfeksiyonlarının mastoide yayılmasının anatomik temelidir. Komşulukları klinik önemini belirler: iç yüzünde sigmoid sinüs, üstünde orta kafa çukuru, içinde fasiyal sinirin kanalı ve derininde iç kulak yapıları bulunur. Bu nedenle mastoid bölgesindeki enfeksiyon ve cerrahi girişimler, kafa içi ve sinir komplikasyonları açısından risk taşır.

Mastoidit, akut orta kulak enfeksiyonunun kemik yapıya yayılmasıyla gelişir ve çocuklarda daha sıktır. Klinik tabloda kulak arkasında ağrı, kızarıklık, şişlik ve hassasiyet, kulak kepçesinin öne ve dışa itilmesi, ateş ile kulak akıntısı bulunur. Kulak arkasındaki doğal kıvrımın silinmesi tipik bir bulgudur. Tanıda klinik değerlendirme önceliklidir; bilgisayarlı tomografi hava hücrelerindeki dolgunluğu, kemik yıkımını ve komplikasyonları gösterir.

Komplikasyonlar iki grupta ele alınır. Kafa dışı komplikasyonlar arasında subperiosteal apse, boyna yayılan apse, fasiyal paralizi ve labirentit bulunur. Kafa içi komplikasyonlar daha tehlikelidir: menenjit, epidural ve subdural apse, beyin apsesi, serebral venöz sinüs trombozu — özellikle sigmoid sinüs trombozu — ve otitik hidrosefali. Bu nedenle mastoiditli hastada baş ağrısı, bilinç değişikliği, nöbet, papilödem ve nörolojik bulgular dikkatle sorgulanmalıdır.

Tedavide damar yolundan antibiyotik tedavisi temeldir; apse varlığında ve tedaviye yanıtsız olgularda cerrahi drenaj — mastoidektomi — gerekir. Kolesteatom varlığında cerrahi zorunludur; bu iyi huylu ancak yerel olarak yıkıcı lezyon, kemik yapıları eritir ve yineleyen enfeksiyon ile işitme kaybına yol açar.

Kronik otitis media ve kolesteatom cerrahisinde uygulanan mastoidektomi, hastalıklı dokunun temizlenmesini ve orta kulak boşluğunun havalanmasının sağlanmasını amaçlar. Ameliyat sırasında fasiyal sinir en önemli risk yapısıdır; sinir monitörizasyonu kullanılır. Diğer riskler işitme kaybı, baş dönmesi, tat bozukluğu, beyin omurilik sıvısı kaçağı ve sigmoid sinüs yaralanmasıdır.

Mastoid bölgesi, koklear implant yerleştirilmesinde ve iç kulak yolu cerrahisinde erişim yolu olarak da kullanılır.

Travma açısından temporal kemik kırıklarında mastoid çevresinde gelişen morarma — Battle belirtisi — kafa tabanı kırığının klasik bulgusudur; kırık düzeyine göre işitme kaybı, fasiyal sinir felci ve beyin omurilik sıvısı kaçağı eşlik edebilir. Bu bulgunun varlığında burun yolundan sonda ya da tüp yerleştirilmesinden kaçınılmalıdır; kafa boşluğuna girme riski nedeniyle bu, temel bir güvenlik kuralıdır.

Görüntülemede mastoid hava hücrelerinde sıvı ya da yumuşak doku yoğunluğunun görülmesi sık rastlanan bir bulgudur; klinik bulgu bulunmayan hastada tek başına enfeksiyon anlamına gelmez ve gereksiz antibiyotik kullanımına yol açmamalıdır. Buna karşılık uzun süre entübe ve nazogastrik sondası olan yoğun bakım hastalarında sinüzitle birlikte bu bulgunun ateş nedeni olabileceği akılda tutulur.

Çocuklarda mastoid çıkıntının doğumda gelişmemiş olması, fasiyal sinirin daha yüzeyel seyretmesine yol açar; bu yaş grubunda kulak arkası girişimlerde sinir yaralanması riski daha yüksektir.

Eş anlamlılar

• Mastoid çıkıntı
• Processus mastoideus

İlgili terimler

• Otitis media
• Fasiyal sinir
• Menenjit
• Serebral venöz sinüs trombozu
• Kafa tabanı kırığı