Fasiyal paralizi
Fasiyal paralizi (İng. facial palsy), fasiyal sinirin etkilenmesi sonucu yüz mimik kaslarında güçsüzlük ya da felç gelişmesidir. Santral ve periferik biçimlerinin ayrılması klinik açıdan belirleyicidir.
Etimoloji
Latince yüz anlamındaki facies sözcüğünden türetilen fasiyal sıfatı ile Yunanca paralysis (çözülme, felç) sözcüğünün birleşimidir.
Klinik bağlam
Alın kaslarını uyaran çekirdek bölümü her iki serebral yarım küreden lif aldığından, tek taraflı kortikal lezyonda alın korunur: hasta kaşını kaldırabilir ve gözünü kapatabilir, yalnızca ağız köşesi düşer. Periferik lezyonda ise alın da tutulur, göz kapatılamaz ve yüzün tümü etkilenir. Bu ayrım, hastanın acil inme değerlendirmesine yönlendirilip yönlendirilmeyeceğini belirlediği için yaşamsaldır; alın hareketinin sorgulanmadan konulan tanı klasik bir hatadır. Santral tabloda ayrıca kol ve bacak bulguları, konuşma bozukluğu ve diğer nörolojik kayıplar aranmalıdır.[1]
Periferik felcin en sık nedeni Bell felcidir; herpes simpleks virüsünün yeniden etkinleşmesiyle ilişkilendirilir ve dışlama tanısıdır. Saatler-günler içinde gelişir, tek taraflıdır ve çoğunlukla kulak arkasında ağrı, tat değişikliği ile sese aşırı duyarlılık eşlik eder. Ramsay Hunt sendromunda varisella zoster virüsü sorumludur; kulakta ağrılı veziküller, işitme kaybı ve baş dönmesi bulunur, prognozu Bell felcinden daha kötüdür ve antiviral tedavi gerektirir. Lyme hastalığı özellikle iki taraflı felçte akla gelmelidir. Diğer nedenler orta kulak enfeksiyonları ve kolesteatom, temporal kemik kırıkları, parotis tümörleri ve cerrahisi, sarkoidoz, Guillain-Barré sendromu, diabetes mellitus ve tümörlerdir.
İki taraflı, yavaş ilerleyen, altı-sekiz haftada düzelmeyen ya da yineleyen felç, ayrıntılı araştırma gerektirir; bu tablolar Bell felcine uymaz ve altta yatan sistemik hastalık ya da tümör açısından görüntüleme yapılmalıdır. Aynı biçimde, yüz kaslarının bir bölümünü seçici olarak tutan güçsüzlük ve eşlik eden diğer kraniyal sinir bulguları, kafa tabanı patolojisini düşündürür.
Değerlendirmede tutulumun derecesi standart ölçeklerle derecelendirilir; kulak muayenesi, veziküllerin aranması ve işitme değerlendirmesi zorunludur. Elektrofizyolojik inceleme, ağır olgularda prognoz öngörüsünde kullanılır.
Tedavide Bell felcinde erken başlanan kortikosteroidlerin tam iyileşme oranını artırdığı gösterilmiştir; antiviral eklenmesinin ağır olgularda ek yarar sağlayabileceği bildirilir. Ramsay Hunt sendromunda antiviral tedavi standarttır; Lyme hastalığında uygun antibiyotik verilir.[2]
Göz bakımı tedavinin en önemli ve en sık ihmal edilen parçasıdır. Göz kapatılamadığında kornea kurur, ülserleşir ve kalıcı görme kaybı gelişebilir. Yapay gözyaşı, gece göz merhemi, göz kapağının bantlanması ve koruyucu gözlük önerilir; ağır olgularda geçici kapak kapatma girişimleri uygulanır. Aynı ilke, yoğun bakımda sedatize ve kas gevşetici uygulanan hastalarda da geçerlidir.
Prognoz nedene bağlıdır. Bell felcinde hastaların büyük çoğunluğu, özellikle kısmi tutulumu olanlar, birkaç ay içinde büyük ölçüde düzelir. Tam felç, ileri yaş, hipertansiyon, diyabet ve gebelik kötü prognoz göstergeleridir.
Geç dönemde aksonal yenilenmenin yanlış yönlenmesine bağlı sinkinezi gelişebilir: göz kapatınca ağız köşesinin çekilmesi ya da yemek yerken gözyaşı akması görülür. Bu durumlarda yüz rehabilitasyonu, biyolojik geri bildirim ve botulinum toksini uygulanır. İyileşmeyen ağır olgularda rekonstrüktif cerrahi seçenekleri değerlendirilir.
Yüz felcinin psikososyal etkisi sıklıkla küçümsenir; yüz ifadesinin kaybı iletişimi, benlik algısını ve sosyal katılımı belirgin biçimde etkiler. Hastanın bu yönden desteklenmesi bakımın parçasıdır.
Eş anlamlılar
- Yüz felci
- Fasiyal sinir felci