Fasiyal sinir
Fasiyal sinir (İng. facial nerve; Lat. nervus facialis), yedinci kraniyal sinir olup yüz mimik kaslarını uyaran, dilin ön üçte ikisinden tat duyusunu taşıyan ve gözyaşı ile tükürük salgısını düzenleyen karma sinirdir.
Etimoloji
Latince yüz anlamındaki facies sözcüğünden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Sinir, ponsun alt kenarından çıkar, sekizinci kraniyal sinirle birlikte iç kulak yoluna girer, fallop kanalı boyunca ilerler ve stilomastoid delikten kafatasını terk eder. Parotis bezi içinde beş dala ayrılarak mimik kaslarına dağılır. Yol boyunca üç önemli dal verir: stapes kasını uyaran dal, gözyaşı ve burun salgısını sağlayan lifler ve dilin ön bölümünden tat duyusunu taşıyan korda timpani. Bu dalların hangisinin etkilendiği, lezyonun kanal içindeki düzeyini belirlemede kullanılır — hiperakuzi, gözyaşı azalması ve tat kaybı bu nedenle sorgulanır.[1]
Klinik uygulamada en önemli ayrım santral ve periferik felç arasındadır. Alın kaslarını uyaran çekirdek bölümü her iki yarım küreden lif aldığından, tek taraflı kortikal lezyonda alın korunur; hasta kaşını kaldırabilir ve gözünü kapatabilir. Periferik lezyonda ise alın da tutulur, göz kapatılamaz ve ağız köşesi düşer. Bu ayrım, hastanın inme açısından acil değerlendirilip değerlendirilmeyeceğini belirlediği için yaşamsaldır; alın hareketinin sorgulanmadan konan "yüz felci" tanısı klasik bir hatadır. Santral tabloda ayrıca kol ve bacak bulguları, konuşma bozukluğu ve diğer nörolojik kayıplar aranmalıdır.
Periferik felcin en sık nedeni Bell felcidir; nedeni tam bilinmemekle birlikte herpes simpleks virüsünün yeniden etkinleşmesiyle ilişkilendirilir. Saatler-günler içinde gelişir, çoğunlukla tek taraflıdır ve dışlama tanısıdır. Diğer nedenler arasında Ramsay Hunt sendromu — varisella zoster virüsünün yeniden etkinleşmesi; kulakta ağrılı veziküller, işitme kaybı ve baş dönmesi eşlik eder —, Lyme hastalığı — özellikle iki taraflı felçte —, orta kulak enfeksiyonları ve kolesteatom, temporal kemik kırıkları, parotis tümörleri, sarkoidoz, Guillain-Barré sendromu, diabetes mellitus ve tümörler bulunur. İki taraflı ve yavaş ilerleyen felç, sistemik hastalık ve tümör açısından ayrıntılı araştırma gerektirir.
Değerlendirmede tutulumun derecesi standart ölçeklerle derecelendirilir. Kulak muayenesi, veziküller ve işitme değerlendirmesi zorunludur. Atipik, ilerleyici, altı-sekiz haftada düzelmeyen ya da yineleyen olgularda görüntüleme yapılır. Elektrofizyolojik inceleme, ağır olgularda prognoz öngörüsünde kullanılır.
Tedavide Bell felcinde erken dönemde başlanan kortikosteroidlerin iyileşme oranını artırdığı gösterilmiştir; antiviral eklenmesinin ağır olgularda ek yarar sağlayabileceği bildirilir. Ramsay Hunt sendromunda antiviral tedavi standarttır. Lyme hastalığında uygun antibiyotik verilir.[2]
Göz bakımı tedavinin en önemli ve sıklıkla ihmal edilen parçasıdır. Göz kapatılamadığında kornea kurur ve ülserleşir; bu, kalıcı görme kaybına yol açabilir. Yapay gözyaşı, gece göz merhemi, göz kapağının bantla kapatılması ve koruyucu gözlük önerilir. Aynı sorun yoğun bakımda sedatize ve kas gevşetici uygulanan hastalarda da geçerlidir; göz bakımı rutin uygulamanın parçası olmalıdır.
Cerrahi açıdan sinir birçok girişimde risk altındadır: parotis cerrahisi, orta kulak ve mastoid cerrahisi, serebellopontin köşe tümörlerinin çıkarılması ve karotis endarterektomide marjinal mandibüler dal. Bu girişimlerde ameliyat sırasında sinir monitörizasyonu kullanılır.
Uzun dönemde aksonal yenilenmenin yanlış yönlenmesi sonucu sinkinezi — göz kapatınca ağız köşesinin çekilmesi — ve yemek yerken gözyaşı akması gelişebilir. Bu durumlarda fizyoterapi, biyolojik geri bildirim ve botulinum toksini uygulanır. İyileşmeyen ağır olgularda rekonstrüktif cerrahi seçenekleri değerlendirilir.
Eş anlamlılar
- Nervus facialis
- Yedinci kraniyal sinir