Acil doğum
Acil doğum (İng. emergency delivery), planlanmamış koşullarda ve hazırlıksız bir ortamda gerçekleşen doğumdur.
Etimoloji
Türkçe tanımlayıcı bir terimdir; hızlı ilerleyen doğum için precipitate doğum terimi de kullanılır.
Klinik bağlam
Bu durumda temel ilke, doğumun engellenmeye çalışılmaması ve sürecin desteklenmesidir.[1] Bebeğin başı görünür duruma geldiğinde ve ıkınma isteği bastırılamaz hâle geldiğinde doğum yakındır; bu aşamada nakil girişimi hem anne hem bebek için risklidir. Değerlendirmede gebelik haftası, kanama varlığı, sıvı gelişi ve bebeğin duruşu hızla sorgulanmalıdır. Anne yan yatar ya da yarı oturur konuma alınır; ortam ısıtılır ve temizlik olabildiğince sağlanır.
Doğum sırasında baş, ani çıkışı önlemek üzere elle desteklenir; bu, yırtıkları azaltır. Başın çıkmasından sonra boyun çevresinde kordon olup olmadığı denetlenir. Kordon boyuna dolanmışsa gevşetilerek başın üzerinden kaydırılır; gergin ve gevşetilemiyorsa iki noktadan klemplenip kesilir, ancak bu işlem son seçenektir çünkü bebeğin kan akımını keser. Omuzlar, hafif aşağı ve ardından yukarı yönlendirmeyle sırayla doğurtulur; asla çekme uygulanmaz. Omuz takılması durumunda annenin bacaklarının karnına doğru çekilmesi ve kasık üzerine bası uygulanması ilk basamak girişimlerdir; bu manevralar basit olmakla birlikte yaşam kurtarıcıdır.
Doğumdan hemen sonraki dakikalar, bebek açısından belirleyicidir. Bebek kurulanır, ısıtılır ve tene temas sağlanır; ısı kaybı yenidoğanda hızlı gelişir ve kötü seyirle ilişkilidir. Solunumu olmayan bebekte havayolu açılır ve canlandırma başlatılır. Kordonun geç klemplenmesi, bebeğe ek kan geçişi sağlayarak demir depolarını iyileştirir; canlandırma gerekmeyen bebekte bu bekleme önerilir. Bu ayrıntı, uygulamada sık gözden kaçar.
Annede en önemli risk doğum sonrası kanamadır. Plasentanın çıkması beklenirken kordondan çekme yapılmamalıdır; bu uygulama kordonun kopmasına ya da rahmin ters dönmesine yol açabilir. Bebeğin doğumundan sonra rahim kasıcı ilaç uygulanması, kanamayı belirgin biçimde azaltan ve kanıt düzeyi en yüksek girişimlerden biridir. Plasenta çıktıktan sonra rahim masajı yapılır ve sertliği izlenir; yumuşak kalan rahim atoniyi düşündürür. Kanama sürüyorsa doğum yolu yırtıkları araştırılmalıdır. Anne ve bebek, ilk fırsatta uygun donanımlı bir merkeze nakledilmelidir.
Eş anlamlılar
- Hazırlıksız doğum
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Cunningham FG ve ark., Williams Obstetrics, 26. baskı, 2022.