Yenidoğan

Yenidoğan (İng. neonate), yaşamın ilk yirmi sekiz gününü kapsayan dönemdeki bebektir.

Etimoloji

Türkçe tanımlayıcı bir terimdir; Yunanca neos (yeni) ve Latince natus (doğmuş) sözcüklerinden gelen neonat da kullanılır.

Klinik bağlam

Bu dönem, yaşam boyu ölüm riskinin en yüksek olduğu evredir ve fizyolojisi erişkinden köklü biçimde farklıdır. Doğumla birlikte dolaşım düzeni değişir; akciğerlerin havalanmasıyla akciğer damar direnci düşer ve fetal dolaşım yolları kapanır. Bu geçişin tamamlanmaması, doğuştan kalp hastalıklarının belirti verme zamanını belirler; kimi anomaliler ancak ductus arteriosus kapandığında ortaya çıkar. Bu nedenle taburculuk sonrası ani kötüleşen bebekte bu olasılık akla getirilmelidir.

Enfeksiyonlar bu dönemde özgün bir güçlük yaratır. Yenidoğanda enfeksiyon bulguları silik ve özgül değildir; ateş bulunmayabilir, hatta düşük vücut ısısı görülebilir. Beslenmeyi reddetme, uyku hâli, huzursuzluk ve solunum düzensizliği tek belirti olabilir. Bu nedenle ateşli yenidoğan, düşük riskli kabul edilmez ve kapsamlı değerlendirme ile ampirik tedavi gerektirir; bu yaklaşım daha büyük çocuklardan ayrılır. Erken başlangıçlı enfeksiyonlarda B grubu streptokok ve Escherichia coli öne çıkar; Listeria ise ampirik tedavi seçimini etkileyen özel bir etkendir.

Sarılık, bu dönemin en sık karşılaşılan sorunudur ve zamanlaması belirleyicidir. İlk yirmi dört saat içinde ortaya çıkan sarılık asla fizyolojik değildir; kan uyuşmazlığı ve ağır hemoliz araştırılmalıdır. Dolaylı bilirubinin aşırı yükselmesi beyin hasarına yol açabilir; bu nedenle fototerapi ve gerektiğinde kan değişimi zamanında uygulanmalıdır. Doğrudan bilirubin yüksekliği ise her zaman anormaldir ve safra yolu atrezisi açısından acil değerlendirme gerektirir; bu tanıda cerrahi zamanlaması sonucu belirler.

Metabolik olarak bu dönem kırılgandır. Şeker depoları sınırlıdır; bu nedenle hipoglisemi sıktır ve belirtileri özgül değildir. K vitamini depoları da düşüktür; doğumda uygulanan tek doz K vitamini, ağır kanamaları önleyen temel bir korunma uygulamasıdır. Karaciğer enzim sistemleri olgunlaşmamıştır ve bu, ilaçların yıkımını yavaşlatır. Yenidoğan tarama programları, fenilketonüri ve doğuştan hipotiroidi gibi tedavi edilebilir hastalıkları belirti vermeden yakalar; işitme taraması ise dil gelişimi açısından belirleyicidir. Bu programların atlanması, önlenebilir kalıcı hasarlara yol açar.

Eş anlamlılar

• Neonat

İlgili terimler

• Erken doğum
• Hiperbilirubinemi
• Sepsis
• Genetik tarama
• Emzirme