Afaki
Afaki (İng. aphakia; Yun. a- yok, phakos mercek), göz merceğinin bulunmamasıdır.
Etimoloji
Yunanca a- (yok) ve phakos (mercek) sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Mercek, gözün kırma gücünün önemli bir bölümünü sağlar; yokluğunda ışık retinanın çok gerisine odaklanır ve ileri derecede uzak görüşlülük ortaya çıkar.[1] Bu nedenle düzeltme yapılmadan görme son derece bulanıktır. Mercek ayrıca uyum işlevini de üstlenir; yokluğunda yakın görme yetisi tümüyle kaybolur ve hasta hem uzak hem yakın için düzeltmeye gereksinim duyar.
En sık neden, katarakt cerrahisi sırasında merceğin çıkarılmasıdır; ancak günümüzde aynı işlemde yapay mercek yerleştirildiğinden bu durum kalıcı olmaz. Bu nedenle kalıcı afaki, göz içi merceğin yerleştirilemediği ya da sonradan yerinden çıktığı olgularla sınırlıdır. Diğer nedenler travma sonrası mercek kaybı, merceğin yerinden oynaması ve doğuştan yokluktur. Merceğin yerinden oynaması, Marfan sendromu ve homosistinüri gibi bağ dokusu hastalıklarında görülür; bu iki tabloda kayma yönü farklıdır ve ayrımda kullanılır.
Düzeltme yöntemleri arasında belirgin farklar bulunur ve bu farklar klinik açıdan önemlidir. Gözlükle düzeltme, çok kalın camlar gerektirir; görüntüyü büyütür, görme alanını daraltır ve kenarlarda bozulma yaratır. Tek gözde uygulandığında iki göz arasındaki görüntü boyutu farkı, beynin görüntüleri birleştirmesini engeller ve çift görmeye yol açar. Bu nedenle tek taraflı olgularda gözlük uygun bir seçenek değildir. Kontakt lens bu sorunu büyük ölçüde giderir; göz içi mercek yerleştirilmesi ise en fizyolojik çözümdür.
Doğuştan katarakt nedeniyle gelişen olgular ayrı bir aciliyet taşır. Görsel yolların gelişimi kritik dönemlere bağlıdır; bu dönemde retinaya net görüntü düşmezse kalıcı ambliyopi gelişir ve sonradan yapılan düzeltmeler görmeyi geri getirmez. Bu nedenle yenidoğanda kırmızı refle bakılması zorunludur ve refle alınamaması ivedi yönlendirme gerektirir. Bebeklerde erken cerrahi ve hemen ardından başlayan görsel rehabilitasyon belirleyicidir. Merceğin yokluğu ayrıca ön kamara açısının yapısını değiştirir; bu nedenle bu hastalarda glokom ve retina dekolmanı riski artmıştır ve yaşam boyu izlem gerekir.
Eş anlamlılar
- Mercek yokluğu
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Yanoff M, Duker JS (ed.), Ophthalmology, 6. baskı, 2023.