Afekt

Afekt (İng. affect; Lat. affectus duygu durumu), kişinin dışarıdan gözlenebilen duygusal dışavurumudur.

Etimoloji

Latince afficere (etkilemek) fiilinden türeyen affectus sözcüğünden gelir.

Klinik bağlam

Afekt ile duygudurum arasındaki ayrım, ruhsal değerlendirmenin temel kavramlarındandır. Duygudurum, hastanın kendi bildirdiği ve günler ya da haftalar boyunca süren içsel duygusal iklimidir; afekt ise görüşme sırasında gözlenen anlık dışavurumdur. Bu ilişki, iklim ile hava durumu benzetmesiyle anlatılır: duygudurum iklimi, afekt o anki havayı yansıtır. Bu nedenle biri hastadan sorularak, diğeri gözlemle değerlendirilir ve ikisi arasındaki uyum ayrıca kaydedilir.

Değerlendirmede birkaç ölçüt kullanılır. Aralık, duygusal tepkilerin çeşitliliğini gösterir; daralmış afektte tepkiler sınırlıdır, künt afektte belirgin biçimde azalmıştır, düz afektte ise neredeyse tümüyle yoktur. Yoğunluk, tepkilerin şiddetini; değişkenlik ise ne kadar hızlı dalgalandığını tanımlar. Labil afektte duygular ani ve aşırı biçimde değişir. Uygunluk ise dışavurumun konuşulan konuyla örtüşüp örtüşmediğini anlatır; acı verici bir olayı gülerek anlatmak uygunsuz afekt olarak değerlendirilir.

Bu bulgular tanısal yönlendirme sağlar. Künt ve düz afekt, şizofreninin olumsuz belirtileri arasında yer alır ve işlevselliği en çok bozan bulgulardandır; bu belirtiler sıklıkla isteksizlik ya da ilgisizlik olarak yanlış yorumlanır. Depresyonda afekt daralmış ve çökkündür; manik dönemde ise yükselmiş ve değişkendir. Uygunsuz afekt, psikotik bozuklukları düşündürür.

En kritik nokta, afekt değişikliklerinin her zaman ruhsal kökenli olmamasıdır. Nörolojik hastalıklar dışavurumu doğrudan bozabilir; Parkinson hastalığında yüz kaslarının hareketsizliği maske yüz görünümü yaratır ve hasta duygusuz sanılabilir, oysa içsel duygulanım korunmuştur. Bu ayrımın yapılmaması, hastanın yanlış değerlendirilmesine yol açar. Psödobulber afektte ise kişi durumla orantısız biçimde ağlar ya da güler; bu tablo inme, multipl skleroz ve motor nöron hastalığında görülür, içsel duyguyu yansıtmaz ve tedavi edilebilir. Frontal lob lezyonları da duygusal tepkileri belirgin biçimde değiştirir; bu nedenle afekt değişikliğiyle başvuran hastada nörolojik değerlendirme yapılmalıdır.

Eş anlamlılar

• Duygulanım

İlgili terimler

• Afektif bozukluk
• Şizofreni
• Ruhsal değişiklik
• Parkinson hastalığı
• Psikoz