Psikoz
Psikoz (İng. psychosis; Yun. psyche ruh), gerçeklik değerlendirmesinin bozulmasıyla seyreden, varsanı ve sanrıların görüldüğü ruhsal durumdur.
Etimoloji
Yunanca psyche (ruh) sözcüğüne durum belirten -osis ekinin getirilmesiyle oluşmuştur.
Klinik bağlam
Tablo bir hastalık değil, birçok nedenin ortak sonucu olan bir belirtiler bütünüdür; bu ayrım tanısal yaklaşımın temelidir.[1]
Temel bulgular sanrılar, varsanılar, düzensiz düşünce ve davranıştır.
Sanrı, gerçeğe uymayan ve kanıtla değiştirilemeyen inanıştır; varsanı ise uyaran olmadan oluşan algıdır.
Varsanının türü tanıya yön verir; bu, en değerli klinik ipuçlarından biridir.
İşitsel varsanılar birincil ruhsal hastalıkları düşündürür.
Buna karşın görsel varsanılar, bedensel bir nedeni akla getirmelidir; deliryum, madde etkisi ve nörolojik hastalıklar öncelikle araştırılmalıdır.
Bu ayrımın atlanması, ölümcül hastalıkların ruhsal hastalık sanılmasına yol açar; alanın en ciddi tuzağıdır.
Bu nedenle ilk psikoz atağıyla başvuran her hastada bedensel nedenler dışlanmalıdır.
Bedensel nedenler arasında hipoglisemi, elektrolit bozuklukları, tiroit hastalıkları, B12 vitamini eksikliği, karaciğer ve böbrek yetmezliği bulunur.
Merkezi sinir sistemi enfeksiyonları, ensefalit ve otoimmün ensefalitler önemli nedenlerdir.
Otoimmün ensefalit, genç hastada ruhsal belirtilerle başlayıp nöbet ve hareket bozukluklarıyla ilerler; erken tedaviye yanıt verir.
Bu tablonun gecikmesi kalıcı hasara yol açar; bu nedenle atipik seyirde akla gelmelidir.
İlaçlar ve maddeler sık nedendir; kortikosteroidler, uyarıcılar, kannabinoidler ve yoksunluk tabloları sayılabilir.
Deliryum ile ayrım kritiktir; deliryumda dikkat bozukluğu, dalgalı seyir ve bilinç değişikliği öndedir.
Birincil ruhsal nedenler arasında şizofreni, şizoaffektif bozukluk, iki uçlu bozukluğun manik dönemi ve ağır depresyon yer alır.
Ayrıca doğum sonrası psikoz, seyrek ancak acil bir tablodur; anne ve bebek için risk oluşturur.
Değerlendirmede öykü, ilaç ve madde sorgusu, nörolojik muayene ve temel laboratuvar incelemeleri yapılır.
Görüntüleme ve gerektiğinde beyin omurilik sıvısı incelemesi eklenir.
Tedavide antipsikotik ilaçlar temeldir; ancak bedensel neden varsa öncelik onun düzeltilmesidir.
Tedavi edilmemiş psikoz süresinin uzaması, uzun dönem sonuçları kötüleştirir; erken girişim programları bu nedenle geliştirilmiştir.
Bu bulgu, hızlı değerlendirmenin önemini gösterir.
Antipsikotiklerin metabolik ve nörolojik yan etkileri izlenmelidir.
Hasta ve çevresinin güvenliği, ilk değerlendirmenin ayrılmaz parçasıdır.
Eş anlamlılar
- Psikotik bozukluk
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, 2022.