Kannabinoid

Kannabinoid (İng. cannabinoid), kenevir bitkisinde bulunan ya da benzer etki gösteren, kannabinoid almaçlarına bağlanan bileşiklerin ortak adıdır.

Etimoloji

Bitkinin bilimsel adı Cannabis sativadan türetilmiştir.

Klinik bağlam

Bileşikler üç gruba ayrılır: bitkisel kaynaklılar, vücutta üretilen içsel kannabinoidler ve laboratuvarda üretilen sentetik türevler.

Etki, iki ana almaç üzerinden gerçekleşir. Birinci tip almaçlar merkezi sinir sisteminde yoğundur ve ruhsal etkilerden sorumludur.

İkinci tip almaçlar ise bağışıklık hücrelerinde bulunur ve iltihap yanıtını düzenler.

Bu ayrım, ruhsal etki yapmayan ilaç geliştirme çabalarının temelini oluşturur.

Bitkisel bileşiklerin ikisi öne çıkar. Tetrahidrokannabinol ruhsal etkiden sorumludur; kannabidiol ise bu etkiyi göstermez.

Bu fark, iki maddenin klinik kullanımını ve yasal durumunu ayırır; karıştırılmaları yaygın bir yanlıştır.

İçsel kannabinoid sistemi ağrı algısı, iştah, ruh durumu, bellek ve bağışıklık yanıtının düzenlenmesinde rol oynar.

Almaçlar sinir uçlarında yerleşir ve nörotransmiter salınımını geriye dönük olarak azaltır; bu düzenek, sistemin genel baskılayıcı etkisini açıklar.

Beyin sapında bu almaçların seyrek olması, opioidlerden farklı olarak solunum baskılanmasının nadir görülmesini açıklar. Bu önemli bir güvenlik farkıdır.

Onaylanmış tıbbi kullanım alanları sınırlıdır; kemoterapiye bağlı dirençli bulantı, bazı dirençli epilepsi türleri ve multipl sklerozda kas sertliği bunlar arasındadır.

Kanıt düzeyi endikasyona göre büyük farklılık gösterir; kronik ağrıda yarar sınırlıdır ve genel bir tedavi olarak sunulması yanıltıcıdır.

Akut etkiler arasında öfori, algı değişikliği, dikkat ve bellek bozukluğu, ağız kuruluğu, göz kızarıklığı ve taşikardi bulunur.

Kullanımdan sonraki saatlerde miyokard enfarktüsü riskinin arttığı gösterilmiştir; kalp hastalarında bu risk göz ardı edilmemelidir.

Yüksek dozda kaygı atağı, panik ve geçici psikoz görülebilir; yatkın kişilerde kalıcı psikotik bozukluk riski artar.

Ergenlik döneminde kullanım, bilişsel gelişim üzerinde olumsuz etkilerle ilişkilidir.

Uzun süreli yoğun kullanımda kannabinoid hiperemezis sendromu görülebilir; yineleyen ağır kusma ve sıcak duşla rahatlama tipiktir.

Bu tablo sıklıkla tanınmaz ve hastalar yineleyen incelemelere maruz kalır; oysa tanı öyküyle konur.

Sentetik türevler çok daha güçlüdür ve ağır zehirlenme, nöbet, böbrek hasarı ve ölüme yol açabilir; bitkisel biçimlerle aynı güvenlik profiline sahip değildir.

Düzenli kullanımın bırakılmasında huzursuzluk, uykusuzluk ve iştahsızlıkla seyreden yoksunluk tablosu görülür.

Eş anlamlılar

• Kanabinoid

İlgili terimler

• Almaç
• Bağımlılık
• Bulantı
• Antiepileptik ilaçlar
• İlaç yoksunluğu