Antiepileptik ilaçlar

Antiepileptik ilaçlar (İng. antiepileptic drugs), nöbetlerin önlenmesi ve durdurulması amacıyla kullanılan ilaç grubudur.

Etimoloji

Yunanca anti (karşı) ön eki ile epilepsia (yakalanma) sözcüğünden türeyen terimin birleşimidir.

Klinik bağlam

İlaçlar, sinir hücrelerinin aşırı uyarılabilirliğini azaltarak etki gösterir. Başlıca düzenekler voltaj bağımlı sodyum kanalının bloke edilmesi, kalsiyum kanallarının engellenmesi, GABA etkisinin güçlendirilmesi ve uyarıcı glutamat iletiminin azaltılmasıdır.

İlaç seçimi, nöbet türüne göre yapılır. Bu ilke kritiktir: bazı ilaçlar belirli nöbet türlerini kötüleştirir. Sodyum kanalı bloke edenler, absans ve miyoklonik nöbetlerde nöbet sıklığını artırabilir. Yanlış seçim, hastalığın kötüleşmesine yol açar.

Tedavi kararı, ilk nöbetten sonra her hastada verilmez; yineleme riski, görüntüleme ve elektroensefalografi bulgularına göre değerlendirilir.

Tek ilaçla tedavi tercih edilir; hastaların önemli bir bölümünde nöbet denetimi sağlanır. İki uygun ilaçla denetim sağlanamayan hastalar dirençli epilepsi olarak tanımlanır ve cerrahi seçenekler açısından değerlendirilir.

Kan düzeyi izlemi, dar terapötik aralıklı ilaçlarda kullanılır. Fenitoin izleminde, hipoalbüminemi varlığında serbest düzeyin ölçülmesi ya da düzeltme yapılması zorunludur; bu tuzak ağır toksisiteye yol açar.

Yan etkiler ilaca özgüdür. Fenitoin diş eti büyümesi ve serebellar bulgular; valproik asit kilo artışı, tremor, saç dökülmesi, karaciğer toksisitesi ve hiperamonyemi; karbamazepin hiponatremi ve kemik iliği baskılanması; lamotrijin ağır deri tepkimeleri; levetirasetam ise davranışsal ve ruhsal değişiklikler yapar.

Ağır deri tepkimeleri açısından yavaş doz artışı zorunludur; hızlı artırma Stevens-Johnson sendromu riskini belirgin biçimde yükseltir. Bazı toplumlarda karbamazepin öncesi doku uygunluk gen tipi taraması önerilir.

Enzim uyarıcı ilaçlar — fenitoin, karbamazepin, fenobarbital — geniş etkileşim yükü taşır; oral kontraseptifler, varfarin, kalsinörin inhibitörü grubu ilaçlar ve antiviral ilaçların düzeyini düşürür. Bu etkileşimler, tedavi başarısızlığının önemli nedenidir.

Gebelikte valproik asit, doğumsal anomali ve gelişimsel sorun riski nedeniyle doğurganlık çağındaki kadınlarda kaçınılması gereken ilaçtır. Ancak denetimsiz nöbetler de tehlikelidir; karar birlikte verilmeli ve folik asit desteği sağlanmalıdır.

Uzun süreli kullanımda kemik sağlığı, D vitamini durumu ve lipid profili izlenir.

İlacın ani kesilmesi, nöbet ve status epileptikus riski taşır; bırakma yavaş azaltmayla yapılır.

Hastaya araç kullanma kısıtlamaları, uyku düzeni, alkolden kaçınma ve tedaviye uyumun önemi açıkça anlatılmalıdır.

Eş anlamlılar

• Antikonvülzan ilaçlar

İlgili terimler

• Epilepsi
• Nöbet
• Status epileptikus
• Fenitoin
• Terapötik aralık