Kalsinörin inhibitörü

Kalsinörin inhibitörü (İng. calcineurin inhibitor), T lenfositlerdeki kalsinörin enzimini engelleyerek bağışıklık yanıtını baskılayan ilaç grubudur.

Etimoloji

Kalsiyuma bağımlı bir enzim olan kalsinörinin adı ile engelleyici anlamındaki inhibitör sözcüğünün birleşimidir.

Klinik bağlam

Grubun başlıca üyeleri siklosporin ve takrolimustur. Her ikisi de hücre içi bağlayıcı proteinlere bağlanır ve oluşan bileşik kalsinörin enzimini engeller. Böylece T lenfositlerin etkinleşmesi için gerekli olan interlökin-2 üretimi durur; hücresel bağışıklık seçici biçimde baskılanır.

Başlıca kullanım alanı organ nakli sonrası ret önlemesidir; günümüzde çoğu şemanın omurgasını oluştururlar. Ayrıca graft-versus-host hastalığının önlenmesinde, ağır otoimmün hastalıklarda ve dirençli atopik dermatit ile psöriyaziste yerel biçimleriyle kullanılırlar.

Grubun en belirgin özelliği, dar terapötik aralığa sahip olmasıdır. Düşük düzeyde ret, yüksek düzeyde toksisite gelişir. Bu nedenle kan düzeyi izlemi zorunludur ve doz buna göre ayarlanır.

En önemli yan etki böbrek toksisitesidir. Böbrek damarlarında büzülme yoluyla akut, uzun dönemde ise yapısal fibrozla kronik hasar oluşturur. Bu durum, böbrek nakli hastalarında özel bir güçlük yaratır: yükselen kreatinin değerinin ret mi yoksa ilaç toksisitesi mi olduğunun ayırt edilmesi gerekir; iki durumun tedavisi zıt yönlüdür — biri ilacın artırılmasını, diğeri azaltılmasını gerektirir. Ayrım çoğu kez biyopsiyle yapılır. Bu, alanın en kritik klinik sorunudur.

Diğer yan etkiler hipertansiyon, hiperkalemi, hipomagnezemi, tremor, baş ağrısı, nöbet, diyabet gelişimi ve lipid yüksekliğidir. Siklosporin diş eti büyümesi ve kıllanma artışı yaparken, takrolimus daha çok nörolojik yan etkiler ve şeker yüksekliğine yol açar. Bu farklar ilaç seçiminde gözetilir.

Magnezyum kaybı sıktır ve gözden kaçar; düzeltilmeden dirençli hipokalemi ve nöbet eşiğinde düşme sürebilir.

İlaç etkileşimi yükü çok yüksektir. Her iki ilaç da sitokrom P450 3A4 enzimiyle yıkılır; bu enzimi engelleyen ilaçlar — bazı antifungaller, makrolid antibiyotikler, bazı kalsiyum kanal blokerleri — kan düzeyini tehlikeli biçimde yükseltir. Enzimi uyaran ilaçlar — rifampisin, bazı antiepileptikler ve sarı kantaron — düzeyi düşürerek rete yol açar. Greyfurt suyu da düzeyi yükseltir. Bu nedenle bu hastalarda her yeni ilaç öncesi etkileşim denetimi zorunludur; bitkisel ürünler de sorgulanmalıdır.

Bağışıklık baskılanmasına bağlı olarak fırsatçı enfeksiyon riski artar; sitomegalovirüs, Pneumocystis jirovecii pnömonisi ve mantar enfeksiyonları başlıcalarıdır. Uzun dönemde deri kanserleri ve lenfoproliferatif hastalık riski yükselir; bu nedenle güneşten korunma ve düzenli deri muayenesi önerilir.

Canlı aşılar kullanılamaz; aşı takviminin nakil öncesi tamamlanması gerekir.

Trombotik mikroanjiyopati, seyrek ancak ciddi bir yan etkidir ve ilacın kesilmesini gerektirebilir.

Eş anlamlılar

• Kalsinörin engelleyicileri

İlgili terimler

• Organ nakli
• Bağışıklık baskılaması
• Siklosporin
• Rejeksiyon
• İlaç etkileşimi