Siklosporin
Siklosporin (İng. cyclosporine), organ nakli sonrası ret önlemesinde kullanılan kalsinörin inhibitörü grubundan bağışıklık baskılayıcı ilaçtır.
Etimoloji
Bir mantar türünden elde edilen döngüsel peptit yapısını anlatan adından gelir.
Klinik bağlam
İlaç, hücre içi bağlayıcı proteine bağlanır ve oluşan bileşik kalsinörin enzimini engeller. Böylece T lenfositlerin etkinleşmesi için gerekli olan interlökin-2 üretimi durur. Bu seçici etki, organ naklini klinik olarak uygulanabilir hale getirmiş ve nakil tıbbında dönüm noktası oluşturmuştur.[1]
Kullanım alanları organ nakli sonrası ret önlemesi, graft-versus-host hastalığı, ağır psöriyazis, atopik dermatit, romatoid artrit, nefrotik sendromun bazı biçimleri ve ağır göz kuruluğunda yerel damla biçimidir.
Dar terapötik aralığı nedeniyle kan düzeyi izlemi zorunludur; düşük düzeyde ret, yüksek düzeyde toksisite gelişir.
En önemli yan etki böbrek toksisitesidir. Böbrek damarlarında büzülme yaparak akut, uzun dönemde ise fibrozla kronik hasar oluşturur. Böbrek nakli hastalarında bu durum ayrı bir güçlük yaratır: yükselen kreatinin değerinin ret mi ilaç toksisitesi mi olduğunun ayırt edilmesi gerekir ve iki durumun tedavisi zıt yönlüdür. Ayrım çoğu kez biyopsiyle yapılır.
Diğer yan etkiler hipertansiyon, hiperkalemi, hipomagnezemi, tremor, baş ağrısı, nöbet, ürik asit yüksekliği ve gut, lipid yüksekliği, diş eti büyümesi ve kıllanma artışıdır. Diş eti büyümesi ve kıllanma, takrolimusta görülmez; bu fark ilaç seçiminde gözetilir.
Magnezyum kaybı sıktır ve gözden kaçar; düzeltilmeden dirençli hipokalemi ve nöbet eşiğinde düşme sürebilir.
İlaç etkileşimi yükü çok yüksektir. Sitokrom P450 3A4 enzimiyle yıkıldığından, bu enzimi engelleyen ilaçlar — bazı antifungaller, makrolid antibiyotikler, bazı kalsiyum kanal blokerleri ve ritonavir — düzeyi tehlikeli biçimde yükseltir. Enzimi uyaran ilaçlar — rifampisin, bazı antiepileptikler ve sarı kantaron — düzeyi düşürerek rete yol açar. Greyfurt suyu da düzeyi yükseltir; bu nedenle hastalara açıkça anlatılmalıdır.
Ayrıca statinlerle birlikte kullanımda kas toksisitesi riski artar; doz sınırlaması gerekir.
Bağışıklık baskılanmasına bağlı olarak fırsatçı enfeksiyon riski yükselir; sitomegalovirüs ve Pneumocystis jirovecii pnömonisi başlıcalarıdır. Uzun dönemde deri kanserleri ve lenfoproliferatif hastalık riski artar.
Canlı aşılar kullanılamaz; aşı takviminin tedaviden önce tamamlanması önerilir.
Trombotik mikroanjiyopati, seyrek ancak ciddi bir yan etkidir ve ilacın kesilmesini gerektirebilir.
Eş anlamlılar
- Siklosporin A
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Brunton LL ve ark. (ed.), Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14. baskı, 2023.