Makrolid

Makrolid (İng. macrolide), makrosiklik lakton halkası taşıyan antibakteriyel ilaç grubudur.

Etimoloji

Yunanca makros (büyük) sözcüğü ile lakton halkasını belirten adlandırmanın birleşimidir.

Klinik bağlam

Grubun başlıca üyeleri eritromisin, klaritromisin ve azitromisindir. Bakteri ribozomunun büyük alt birimine bağlanarak protein sentezini engeller; genellikle bakteriyostatik etki gösterirler.

Etki alanı gram pozitif bakterileri, atipik etkenleri — Mycoplasma, Chlamydia, Legionella — ve bazı gram negatif bakterileri kapsar. Bu nedenle toplum kökenli pnömoni tedavisinde önemli bir yer tutarlar; atipik etkenleri kapsamaları, beta-laktamlarla birlikte kullanılmalarının gerekçesidir.

Diğer kullanım alanları arasında boğaz ağrısında penisilin alerjisi olan hastalar, Helicobacter pylori eradikasyonu, atipik mikobakteri enfeksiyonları, boğmaca, difteri taşıyıcılığı ve bazı cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar bulunur.

Antibakteriyel etkilerinin yanında iltihap giderici ve bağışıklık düzenleyici etkileri de vardır. Düşük dozda uzun süreli kullanım, bronşektazi, kistik fibroz, ağır astım ve sık alevlenen kronik obstrüktif akciğer hastalığında alevlenmeleri azaltır. Bu kullanım, antibiyotik etkisinden bağımsızdır ve mukus üretimini, nötrofil toplanmasını ve biyofilm oluşumunu azaltmasına bağlanır.

Ancak bu uzun süreli kullanımın bedeli, direnç gelişimi ve yan etki riskidir. Ayrıca atipik mikobakteri enfeksiyonu dışlanmadan başlanması, tek ilaçla tedaviye ve direnç gelişimine yol açar; bu, kritik bir güvenlik kuralıdır.

En önemli güvenlik konusu kalp üzerindeki etkileridir. QT aralığını uzatarak ölümcül ritim bozukluğuna zemin hazırlarlar. Risk, QT uzatan diğer ilaçlarla birlikte kullanımda, hipokalemi ve hipomagnezemi varlığında, ileri yaşta ve kalp hastalığı olanlarda artar. Bu nedenle ilaç listesi ve elektrolitler gözden geçirilmelidir.

İkinci önemli konu ilaç etkileşimidir. Eritromisin ve klaritromisin, sitokrom P450 3A4 enzimini güçlü biçimde engeller; statinler, kalsinörin inhibitörü grubu ilaçlar, varfarin, kolşisin ve bazı antiaritmiklerin düzeyini tehlikeli biçimde yükseltir. Statinlerle birlikte kullanımda rabdomiyoliz, kolşisinle birlikte kullanımda ölümcül toksisite bildirilmiştir. Azitromisin bu açıdan daha güvenlidir; bu ayrım, ilaç seçiminde pratik bir çözüm sunar.

Sindirim sistemi yan etkileri sıktır; eritromisin, mide hareketlerini artıran almaçları uyararak bulantı ve karın ağrısı yapar. Aynı etki tedavi amacıyla da kullanılır: mide boşalmasının geciktiği hastalarda hareketi artırmak için verilebilir.

Ayrıca karaciğer enzim yüksekliği, kolestatik hepatit ve seyrek olarak işitme kaybı bildirilmiştir.

Yenidoğanda eritromisin kullanımı, hipertrofik pilor stenozu riskiyle ilişkilendirilmiştir.

Direnç oranlarının yüksek olduğu bölgelerde ampirik kullanımda dikkat gerekir.

Eş anlamlılar

• Makrolid antibiyotikler

İlgili terimler

• Antibiyotik
• Pnömoni
• Antibiyotik direnci
• İlaç etkileşimi
• QT uzaması