Afektif bozukluk

Afektif bozukluk (İng. affective disorder), duygudurumdaki kalıcı ve işlevi bozan değişikliklerle seyreden ruhsal hastalık grubudur.

Etimoloji

Latince affectus (duygu durumu) sözcüğünden türeyen afekt terimi ile bozukluk sözcüğünün birleşimidir; günümüzde duygudurum bozukluğu adlandırması tercih edilir.

Klinik bağlam

Grup, tek kutuplu ve iki kutuplu tablolar olmak üzere ikiye ayrılır; bu ayrım alanın en kritik klinik kararını belirler. Tek kutuplu depresyonda yalnızca çökkün dönemler görülürken, iki uçlu bozuklukta manik ya da hipomanik dönemler de bulunur. Ayrımın önemi tedavi seçiminden kaynaklanır: iki uçlu bozukluğu olan hastaya tek başına antidepresan verilmesi manik kayma ve döngü hızlanmasına yol açabilir. Bu nedenle depresyonla başvuran her hastada geçmişte manik ya da hipomanik dönem yaşanıp yaşanmadığı sorgulanmalıdır. Bu soru sıklıkla atlanır, çünkü hastalar bu dönemleri hastalık olarak görmez ve kendiliğinden anlatmaz; bilgi çoğu kez yakınlardan alınır.

Depresif dönemde çökkün duygudurum ve ilgi kaybı temel bulgulardır; bunlara uyku, iştah ve dikkat değişiklikleri, değersizlik duygusu ve ölüm düşünceleri eşlik eder. Manik dönemde ise yükselmiş ya da öfkeli duygudurum, uyku gereksiniminde azalma, artmış etkinlik, konuşma basıncı ve riskli davranışlar görülür. Hipomanide belirtiler daha hafiftir ve işlevsellik korunur; bu nedenle tanınması güçtür ve çoğu kez "iyi dönem" olarak yorumlanır.

Tanı konmadan önce bedensel nedenler dışlanmalıdır; bu ilke, ruhsal değerlendirmenin temel kuralıdır. Hipotiroidi depresyonu, hipertiroidi mani benzeri tabloyu taklit eder. Kortikosteroidler, madde kullanımı ve yoksunluğu, B12 vitamini eksikliği ve nörolojik hastalıklar da benzer tablolar yaratır. Yaşlıda ilk kez ortaya çıkan duygudurum değişikliği, altta yatan bedensel bir hastalık ya da başlayan demans açısından değerlendirilmelidir.

İntihar riskinin sorgulanması, her değerlendirmenin zorunlu bileşenidir; doğrudan sorulması riski artırmaz, tersine değerlendirmeyi olanaklı kılar. Bu yaygın kaygı, kanıtla desteklenmemiştir. Tedavide antidepresanlar, duygudurum düzenleyiciler ve psikoterapi kullanılır; ilaçların etkisi haftalar sonra ortaya çıkar ve bu gecikmenin anlatılması tedavinin erken bırakılmasını önler. Lityum, iki uçlu bozuklukta intihar riskini azalttığı gösterilmiş ender ilaçlardandır. Ağır ve dirençli olgularda elektrokonvülsif tedavi etkilidir.

Eş anlamlılar

• Duygudurum bozukluğu

İlgili terimler

• Afekt
• Lityum
• Hipotiroidi
• Ruhsal değişiklik
• Psikoz