Aferezis

Aferezis (İng. apheresis; Yun. aphairesis ayırma), kanın bir bileşeninin ayrılarak alınması ve geri kalanının hastaya geri verilmesi işlemidir.

Etimoloji

Yunanca aphairesis (ayırma, uzaklaştırma) sözcüğünden türetilmiştir.

Klinik bağlam

İşlem, kanın makinede santrifüjle yoğunluğuna göre katmanlara ayrılması ilkesine dayanır; hedeflenen bileşen toplanır, geri kalan bileşenler hastaya ya da vericiye geri verilir. Bu yöntem iki ayrı amaçla kullanılır ve bu ayrım kavramın anlaşılmasının anahtarıdır. Bağış amaçlı uygulamada sağlıklı vericiden yalnızca trombosit, plazma ya da kök hücre toplanır; alyuvarlar geri verildiğinden verici daha sık ve daha yüksek verimli bağış yapabilir. Tedavi amaçlı uygulamada ise hastadan zararlı bir bileşen uzaklaştırılır.

Tedavi amaçlı biçimlerin en yaygını plazma değişimidir; hastanın plazması alınır ve yerine albümin ya da taze donmuş plazma verilir. Bu yöntem, plazmada dolaşan zararlı antikorların ve büyük moleküllerin hızla uzaklaştırılmasını sağlar. Bu nedenle etkisi hızlıdır; ancak antikor üretimi sürdüğünden altta yatan hastalığın bağışıklık baskılayıcı tedaviyle ele alınması zorunludur. Bu ilke, işlemin neden tek başına yeterli olmadığını açıklar.

Bazı endikasyonlarda uygulama yaşam kurtarıcıdır ve gecikmeye tahammülü yoktur. Trombotik trombositopenik purpura bunun en belirgin örneğidir; bu tabloda plazma değişimi acilen başlatılmalıdır ve bu hastalıkta trombosit verilmesi zararlıdır. Guillain-Barré sendromu, miyastenia gravis krizi, hiperviskozite sendromu ve ağır ilaç zehirlenmeleri diğer örneklerdir. Ailesel hiperkolesterolemide LDL aferezi, ilaca yanıt vermeyen olgularda kullanılır. Orak hücreli anemide alyuvar değişimi, inme ve akut göğüs sendromunda uygulanır.

İşlemin komplikasyonları büyük ölçüde antikoagülasyondan ve hacim değişikliklerinden kaynaklanır. Devrede pıhtılaşmayı önlemek için sitrat kullanılır; sitrat kalsiyumu bağladığından ağız çevresinde uyuşma, karıncalanma ve kas seğirmeleri sık görülür. Bu bulgular hipokalseminin göstergesidir ve kalsiyum verilerek düzeltilir; bu ayrıntının bilinmemesi işlemin gereksiz yere kesilmesine yol açar. Plazma değişiminde albümin kullanıldığında pıhtılaşma faktörleri ve immünglobulinler de uzaklaştırılır; bu nedenle işlem sonrası kanama riski ve enfeksiyona yatkınlık artar. Bu etki, girişimlerin ve immünglobulin tedavisinin zamanlamasında göz önünde bulundurulmalıdır.

Eş anlamlılar

• Plazmaferez
• Kan bileşeni ayrıştırma

İlgili terimler

• Transfüzyon
• Miyastenia gravis
• Hipokalsemi
• Bölgesel sitrat antikoagülasyonu
• Kök hücre nakli