Akarboz
Akarboz (İng. acarbose), bağırsakta karbonhidrat sindirimini yavaşlatarak yemek sonrası kan şekeri yükselmesini azaltan ağızdan alınan antidiyabetik ilaçtır.
Etimoloji
Uluslararası ortak addır; karbonhidrat sindirimini engelleyen yapısına gönderme yapar.
Klinik bağlam
İlaç, ince bağırsak yüzeyindeki alfa glukozidaz enzimlerini geri dönüşümlü olarak engeller; böylece nişasta ve disakkaritlerin tek şekerlere parçalanması yavaşlar ve emilim bağırsağın daha uzak bölümlerine kayar.[1] Sonuç, yemek sonrası kan şekeri tepesinin düzleşmesidir. Bu etki düzeneği ilacın belirleyici özelliklerini açıklar: açlık kan şekeri üzerindeki etkisi sınırlıdır, asıl yararı tokluk değerlerinin yüksek olduğu hastalarda görülür ve insülin salgısını uyarmadığı için tek başına kullanıldığında hipoglisemiye yol açmaz.
Uygulamada iki kural etkinliği belirler. İlaç yemeğin ilk lokmasıyla birlikte alınmalıdır; yemekten önce ya da sonra alındığında enzimlerle aynı anda karşılaşmadığından etkisi azalır. İkincisi, düşük dozla başlanıp yavaş artırılmasıdır. En sık yan etkiler gaz, şişkinlik, karın ağrısı ve ishaldir; bunlar emilmeyen karbonhidratların kalın bağırsakta bakterilerce mayalanmasından kaynaklanır. Bu yan etkiler ilacın en sık bırakılma nedenidir, ancak dozun kademeli artırılmasıyla ve zamanla belirgin biçimde azalır.
Klinik açıdan bilinmesi gereken en kritik nokta hipoglisemi yönetimidir. İlaç insülin ya da sülfonilüre ile birlikte kullanılırken hipoglisemi gelişirse, çay şekeri ve benzeri disakkaritler işe yaramaz; çünkü ilaç bunların parçalanmasını engellemektedir. Bu durumda doğrudan glukoz verilmelidir. Bu bilginin hastaya ve yakınlarına açıkça anlatılması, önlenebilir ciddi olayların önüne geçer.
Kullanım sınırları da belirlidir. İltihabi bağırsak hastalığı, emilim bozukluğu, kronik bağırsak hastalıkları ve bağırsak tıkanıklığına yatkınlık bulunan hastalarda kullanılmaz; ileri böbrek yetmezliğinde önerilmez ve karaciğer enzim yüksekliği yapabildiğinden yüksek dozlarda izlem gerekir. Kan şekerini düşürme gücü diğer ilaç gruplarına göre daha sınırlıdır; buna karşın kilo aldırmaması, hipoglisemi yapmaması ve sistemik emiliminin çok düşük olması nedeniyle seçilmiş hastalarda ve özellikle tokluk değerleri yüksek olanlarda ek seçenek olarak yerini korur. Bozulmuş glukoz toleransı olan kişilerde diyabete ilerlemeyi geciktirdiği gösterilmiştir.
Eş anlamlılar
- Alfa glukozidaz engelleyicisi
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Brunton LL ve ark. (ed.), Goodman and Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14. baskı, 2023.