Akciğer fonksiyon testleri

Akciğer fonksiyon testleri (İng. pulmonary function tests), akciğer hacimlerinin, hava akımının ve gaz geçiş kapasitesinin ölçülmesine dayanan tanısal incelemelerdir.

Etimoloji

Türkçe tanımlayıcı bir terimdir; solunum fonksiyon testleri olarak da anılır.

Klinik bağlam

Testlerin temel amacı, solunum hastalıklarının tıkayıcı ve kısıtlayıcı olarak ayrılmasıdır; bu ayrım tanı ve tedavinin yönünü belirler. Spirometri en yaygın kullanılan yöntemdir; birinci saniyedeki zorlu ekspirasyon hacminin zorlu vital kapasiteye oranı belirleyicidir. Bu oranın düşük olması tıkayıcı hastalığı, oranın korunmasıyla birlikte hacimlerin azalması ise kısıtlayıcı bozukluğu düşündürür. Kısıtlayıcı örüntünün doğrulanması için toplam akciğer kapasitesinin ölçülmesi gerekir; spirometri tek başına bunu gösteremez ve bu, sık yapılan bir yorum hatasıdır.

Bronkodilatör yanıt testi, tıkanıklığın geri dönüşlü olup olmadığını gösterir; belirgin düzelme astım lehinedir, buna karşın yanıt alınmaması astımı dışlamaz çünkü hasta test sırasında iyi dönemde olabilir. Kronik obstrüktif akciğer hastalığında tam düzelmenin görülmemesi tipiktir. Yakınması olup testi normal bulunan hastalarda bronş provokasyon testi uygulanır; negatif sonucu astımı dışlamada yüksek değer taşır. Karbonmonoksit difüzyon kapasitesi, alveol ile kılcal damar arasındaki geçişi değerlendirir; düşüklüğü amfizem, interstisyel hastalık ve pulmoner damar hastalıklarında görülür, kansızlık da değeri düşürdüğünden hemoglobine göre düzeltme yapılmalıdır.

Testin güvenilirliği, hastanın çabasına bağlıdır ve bu, sonucun yorumlanmasındaki en önemli kısıtlılıktır. Yeterli çaba gösterilmeyen ölçümler kısıtlayıcı örüntüyü taklit eder; bu nedenle sonuç raporundan önce ölçümün kabul edilebilirlik ölçütlerini karşılayıp karşılamadığı değerlendirilmelidir. Sonuçlar yaş, boy, cinsiyet ve etnik kökene göre belirlenmiş beklenen değerlerle karşılaştırılır; mutlak sayılar tek başına anlam taşımaz. Yorumun her zaman klinik tabloyla birlikte yapılması gerekir.

Kullanım alanları tanının ötesine geçer. Hastalık şiddetinin belirlenmesi, tedavi yanıtının izlenmesi, mesleki maruziyetin değerlendirilmesi ve ameliyat öncesi risk belirlemesi başlıca alanlardır; özellikle akciğer rezeksiyonu planlanan hastalarda kalacak akciğer kapasitesinin hesaplanması cerrahi kararı doğrudan etkiler. Testin uygulanamayacağı durumlar da bilinmelidir; yakın zamanda geçirilmiş kalp krizi, pnömotoraks, göz ve karın ameliyatı ile anevrizma varlığında zorlu solunum manevraları sakıncalıdır. Yatak başında yapılan tepe akım ölçümü, izlem için pratik ancak tanı için yetersiz bir yöntemdir.

Eş anlamlılar

• Solunum fonksiyon testleri
• Spirometri

İlgili terimler

• Astım
• Kronik obstrüktif akciğer hastalığı
• Akciğer fibrozu
• Solunum yetmezliği
• Akciğer