Alkalozis

Alkalozis (İng. alkalosis), kanın asitlik derecesinin olağan aralığın üzerine çıkmasıyla giden asit-baz bozukluğudur.

Etimoloji

Alkali sözcüğüne durum belirten -ozis eki getirilerek türetilmiştir.

Klinik bağlam

İki temel biçimi vardır ve ayrım kan gazı incelemesiyle yapılır. Solunumsal biçimde karbondioksit hızlı ve derin solunumla aşırı atılır; kaygı atağı, ağrı, ateş, gebelik, yükseklik, karaciğer yetmezliği, sepsis ve pulmoner emboli başlıca nedenlerdir. Metabolik biçimde ise bikarbonat artmıştır ya da asit kaybedilmiştir; inatçı kusma, mide sondasından kayıp, idrar söktürücü kullanımı, aşırı mineralokortikoid etkisi ve ağır potasyum eksikliği nedenler arasındadır. Vücut her iki durumda da karşı yönde uyum yanıtı geliştirir; solunumsal biçimde böbrekler bikarbonat atar, metabolik biçimde solunum yavaşlar.

Belirtiler büyük ölçüde kalsiyum üzerindeki dolaylı etkiden kaynaklanır. Ortam alkali hale geldiğinde albumine bağlanan kalsiyum miktarı artar ve serbest kalsiyum düşer; toplam kalsiyum değeri normal olduğu halde bulgular ortaya çıkar. Ellerde ve ağız çevresinde karıncalanma, kas kasılmaları, el bileğinde tipik kasılma ve ağır olgularda nöbet görülür. Ayrıca beyin damarlarında büzülme baş dönmesi ve bilinç bulanıklığına yol açar. Potasyumun hücre içine kayması nedeniyle kan potasyumu düşer ve ritim bozukluğu riski artar; bu nedenle ağır alkalozda elektrokardiyografi izlemi yapılmalıdır.

Metabolik biçimin değerlendirilmesinde idrar klorür ölçümü belirleyicidir ve klinikte az kullanılan ancak yüksek getirili bir testtir. Düşük bulunması, kusma ve idrar söktürücü kullanımının kesilmesi gibi sıvı kaybına bağlı nedenleri gösterir; bu grup, serum fizyolojik verilmesiyle düzelir. Normal ya da yüksek bulunması ise mineralokortikoid fazlalığı, ağır potasyum eksikliği ve sürmekte olan idrar söktürücü kullanımını düşündürür; bu grupta sıvı vermek tabloyu düzeltmez ve nedene yönelik tedavi gerekir. Bu ayrım, tedavi seçimini doğrudan belirler.

Yaklaşımın temel ilkesi, bozukluğun kendisinin değil nedeninin tedavi edilmesidir; asit verilmesi ancak çok ağır ve dirençli olgularda gündeme gelir. Kusan hastada sıvı, klor ve potasyum eksikliğinin giderilmesi, mekanik ventilasyondaki hastada solunum ayarlarının düzenlenmesi, kaygıya bağlı hızlı solumada hastanın sakinleştirilmesi temel adımlardır. Kâğıt torbaya soluma yöntemi, altta yatan ciddi hastalıkların gözden kaçmasına ve hipoksiye yol açabildiğinden önerilmemektedir. Alkalozun hemoglobinin oksijeni dokuya bırakmasını güçleştirdiği bilinmeli, ağır olgularda doku oksijenlenmesi göz önünde tutulmalıdır.

Eş anlamlılar

• Alkaloz

İlgili terimler

• Alkali
• Asit-baz dengesi
• Kan gazı
• Hipokalemi
• Hipokalsemi