Alopesi

Alopesi (İng. alopecia; Yun. alopex tilki), saç ya da kılların kısmen veya tümüyle dökülmesidir.

Etimoloji

Yunanca alopekia sözcüğünden gelir; tilkilerde görülen tüy dökülmesine gönderme yapar.

Klinik bağlam

Değerlendirmenin ilk adımı, dökülmenin izli mi yoksa izsiz mi olduğunun belirlenmesidir; bu ayrım prognozu doğrudan belirler. İzsiz biçimlerde kıl kökleri korunmuştur ve saçın yeniden çıkması mümkündür. İzli biçimlerde ise kök kalıcı olarak yıkıma uğramıştır; deri parlak ve düz görünür, kıl ağızları kaybolmuştur ve saç geri gelmez. Bu nedenle izli tabloların erken tanınması acildir; liken planopilaris, diskoid lupus ve frontal fibrozan alopesi bu gruptadır ve tedavinin amacı ilerlemeyi durdurmaktır.

İzsiz biçimlerin en sık örneği androgenetik dökülmedir; erkeklerde alın çizgisinin gerilemesi ve tepe bölgesinde seyrelme, kadınlarda ise ayrım hattının genişlemesi biçiminde görülür. Telojen effluvium, kıl köklerinin toplu olarak dinlenme evresine geçmesiyle oluşur ve tetikleyici olaydan iki ile üç ay sonra ortaya çıkar; doğum, ağır enfeksiyon, cerrahi, hızlı kilo kaybı, demir eksikliği, tiroid bozukluğu ve ilaçlar başlıca nedenlerdir. Bu gecikme süresinin bilinmesi, hastanın öyküsünde doğru dönemin sorgulanmasını sağlar; tetikleyici ortadan kalktığında dökülme kendiliğinden düzelir.

Alopesi areata, yuvarlak ve keskin sınırlı saçsız alanlarla ortaya çıkan otoimmün bir tablodur; kenarlarda ünlem işareti biçiminde kırık saçların görülmesi tanısaldır. Tırnaklarda noktalanma eşlik edebilir. Tiroid hastalıkları, vitiligo ve diğer otoimmün hastalıklarla birlikte bulunabilir. Tüm saçlı deriyi ya da vücudu tutan biçimleri daha dirençlidir. Saçın çekilmesiyle oluşan traksiyon alopesisi, sıkı toplanan saç modellerine bağlıdır ve erken dönemde geri dönüşlüdür; sürdürüldüğünde kalıcı hale gelir.

Kemoterapiye bağlı dökülme, hızlı bölünen kıl kökü hücrelerinin etkilenmesine bağlıdır ve genellikle geri dönüşlüdür. Değerlendirmede saçlı derinin dermoskopik incelemesi, çekme testi ve gerektiğinde biyopsi kullanılır; laboratuvarda demir, ferritin, tiroid işlevleri ve gerekirse hormon düzeyleri istenir. Kadınlarda dökülmeye kıllanma artışı, akne ve adet düzensizliği eşlik ediyorsa androjen fazlalığı araştırılmalıdır. Saç dökülmesinin ruhsal etkileri hafife alınmamalıdır; kaygı, sosyal çekilme ve benlik saygısında düşme sıktır ve tedavi kararında bu boyut da göz önüne alınır.

Eş anlamlılar

• Saç dökülmesi
• Kellik

İlgili terimler

• Telojen effluvium
• Alopesi areata
• Kıl kökü
• Hipotiroidi
• Demir eksikliği