Alprazolam

Alprazolam (İng. alprazolam), kısa etkili benzodiazepin grubundan, kaygı bozukluklarında kullanılan ilaçtır.

Etimoloji

Uluslararası ortak addır; triazolobenzodiazepin yapısına gönderme yapar.

Klinik bağlam

İlaç, merkezî sinir sistemindeki GABA-A reseptörlerine bağlanarak baskılayıcı iletiyi güçlendirir; klor iyonu kanalının açılma sıklığını artırır ve nöron uyarılabilirliğini azaltır. Etkisi hızlı başlar ve bu, kaygı belirtilerinde ani rahatlama sağlar; ancak aynı özellik bağımlılık potansiyelini artıran temel etkendir. Yarı ömrü görece kısadır, bu nedenle dozlar arasında geri tepme kaygısı ve dozlar arası yoksunluk belirtileri ortaya çıkabilir; bu durum hastanın ilacı daha sık kullanmasına yol açar.

Klinik açıdan en önemli nokta, kullanım süresinin sınırlandırılmasıdır. Güncel yaklaşımda kaygı bozukluklarının uzun dönem tedavisinde seçici serotonin geri alım engelleyicileri ve bilişsel davranışçı terapi ilk sıradadır; benzodiazepinler yalnızca kısa süreli ve seçilmiş durumlarda, genellikle birkaç haftayı aşmayacak biçimde kullanılır. Panik bozuklukta antidepresan etkisinin başlamasını beklerken köprü tedavisi olarak verilebilir. Bu ilkeye uyulmadığında, tedavi edilmesi gereken asıl hastalık ele alınmamış olur.

Bağımlılık ve yoksunluk, bu ilacın en belirgin sorunudur. Tolerans gelişimi nedeniyle etkinlik azalır; ilacın aniden kesilmesi ise huzursuzluk, uykusuzluk, titreme, algı değişiklikleri ve nöbetlerle giden ağır yoksunluk tablosuna yol açabilir. Bu nedenle uzun süre kullanan hastalarda ilaç asla birden kesilmez; haftalar ya da aylar süren kademeli azaltma planı uygulanır, gerekirse uzun etkili bir benzodiazepine geçilir. Bu bilginin hastaya baştan verilmesi, tedavi başlarken bitiş planının da konuşulmasını gerektirir.

Güvenlik açısından bilinmesi gereken diğer noktalar vardır. Opioidlerle birlikte kullanımı solunum baskısı ve ölüm riskini belirgin biçimde artırır; bu birliktelik kaçınılmalıdır. Alkol aynı etkiyi güçlendirir. Yaşlılarda düşme, kalça kırığı, bilinç bulanıklığı ve deliryum riskini artırdığından kaçınılması önerilen ilaçlar arasında yer alır. Antikolinerjik olmamakla birlikte bilişsel işlevleri bozar ve araç kullanımını etkiler. Gebelikte ve emzirme döneminde kullanımı sakıncalıdır. Uyku apnesi ve ağır solunum yetmezliğinde dikkatli olunmalıdır.

Eş anlamlılar

• Benzodiazepin

İlgili terimler

• Anksiyete bozukluğu
• Panik bozukluğu
• Bağımlılık
• Yoksunluk sendromu
• Sedasyon