Ampulla
Ampulla (İng. ampulla; Lat. ampulla küçük şişe), vücutta kanal ya da tüplerin genişleyerek şişkin bir bölüm oluşturduğu anatomik yapıların ortak adıdır.
Etimoloji
Latince ampulla (şişkin küçük şişe) sözcüğünden gelir.
Klinik bağlam
Terim birden çok anatomik yapıyı adlandırır ve her birinin kendine özgü klinik önemi vardır.[1] Vater ampullası, ana safra kanalı ile pankreas kanalının birleşerek onikiparmak bağırsağına açıldığı bölümdür; Oddi sfinkteri bu açılımı denetler. Bu birleşme noktası, safra ve pankreas salgılarının ortak yolunu oluşturduğundan buradaki bir tıkanıklık her iki sistemi birden etkiler. Safra taşının bu bölgeye takılması, hem sarılığa hem de safra taşı kaynaklı pankreatite yol açar; bu ortak kanal kuramı, iki tablonun birlikte görülmesini açıklar.
Bu bölgenin tümörleri ayrı bir öneme sahiptir. Ampulla kanseri, küçük boyutta bile safra akımını engellediğinden erken dönemde ağrısız sarılık ile ortaya çıkar; bu, pankreas baş tümörlerine göre daha erken tanı ve daha iyi sağkalım anlamına gelir. Ağrısız sarılık, kaşıntı, koyu idrar ve açık renkli dışkı ile başvuran hastada bu olasılık akla getirilmeli; endoskopik ultrasonografi ve kolanjiyopankreatografi ile değerlendirilmelidir. Sindirim sistemi kanamasına bağlı gizli kan pozitifliği eşlik edebilir.
İç kulakta yarım daire kanallarının uçlarındaki genişlemiş bölümler de bu adı taşır; içlerinde baş dönme hareketini algılayan duyu yapıları bulunur. Bu bölgede yer değiştiren otokonyaların hareketi, iyi huylu pozisyonel baş dönmesinin nedenidir; belirli baş hareketleriyle tetiklenen kısa süreli şiddetli dönme atakları tipiktir ve tanı ile tedavi, uygun konumlandırma manevralarıyla yatak başında yapılabilir.
Diğer yapılar da klinik değer taşır. Rektum ampullası dışkının biriktiği bölümdür ve doluluğu dışkılama refleksini başlatır; boş bulunması, dışkı kaçırma değerlendirmesinde ipucu oluşturur. Fallop tüpünün ampulla bölümü, döllenmenin gerçekleştiği yerdir ve dış gebeliklerin büyük çoğunluğu burada yerleşir; bu bilgi, üreme çağındaki kadında karın ağrısı ve adet gecikmesi varlığında dış gebeliğin öncelikle düşünülmesini gerektirir. Vaz deferens ampullası ise spermin depolandığı bölümlerdendir.
Eş anlamlılar
- Ampul
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Standring S (ed.), Gray's Anatomy, 42. baskı, 2021.