B12 vitamini
B12 vitamini (İng. vitamin B12, cobalamin), DNA sentezi ve sinir sistemi işlevi için gerekli olan, kobalt içeren suda çözünen vitamindir.
Etimoloji
Yapısında kobalt bulunması nedeniyle kobalamin olarak da adlandırılır.
Klinik bağlam
Vitamin, yalnızca hayvansal kaynaklı besinlerde bulunur. Emilimi karmaşık bir süreçtir: midede asit ve pepsin ile besinden ayrılır, mide paryetal hücrelerinden salgılanan intrensek faktöre bağlanır ve bu bileşik yalnızca ileumun son bölümünden emilir.[1]
Bu çok basamaklı yol, eksiklik nedenlerini açıklar: yetersiz alım — katı vejetaryen beslenme —, mide kaynaklı nedenler — otoimmün gastrit, mide ameliyatları, uzun süreli proton pompası inhibitörü kullanımı —, ileum hastalıkları ve rezeksiyonları, çölyak hastalığı, ince bağırsakta aşırı bakteri üremesi, pankreas yetmezliği ve metformin kullanımı.
Vücutta önemli miktarda depolanır; bu nedenle eksiklik belirtileri yıllar sonra ortaya çıkar. Bu gecikme, tanının atlanmasına katkıda bulunur.
Hematolojik bulgular megaloblastik anemidir: büyük hücreli anemi, nötrofillerde aşırı loblanma ve ağır olgularda pansitopeni. Etkisiz kan yapımı nedeniyle laktat dehidrogenaz ve dolaylı bilirubin yükselebilir; bu tablo hemoliz ile karışabilir.
Nörolojik bulgular ayrı bir öneme sahiptir: uyuşma, karıncalanma, denge bozukluğu, arka kordon tutulumuna bağlı titreşim ve konum duyusu kaybı, bilişsel bozulma ve ruhsal değişiklikler. Subakut kombine dejenerasyon, omurilik tutulumunu tanımlar.
En kritik klinik bilgi, nörolojik bulguların anemi ve büyük hücre oluşumu ortaya çıkmadan önce başlayabilmesidir. Bu nedenle normal kan sayımı, eksikliği dışlamaz; kuşku varsa düzey doğrudan ölçülmelidir. Bu tuzağın bilinmemesi, geri döndürülebilir nörolojik hasarın kalıcı hale gelmesine yol açar.
İkinci kritik bilgi, folat verilmesinin anemiyi düzeltirken nörolojik hasarın ilerlemesine izin vermesidir. Bu nedenle folat tedavisi öncesinde B12 durumu değerlendirilmelidir.
Serum düzeyi sınır değerlerde olduğunda tanı güçleşir; metilmalonik asit ve homosistein düzeylerinin yükselmesi eksikliği destekler. Metilmalonik asit, folat eksikliğinden ayırt etmede değerlidir.
Otoimmün gastritte intrensek faktör ve paryetal hücre antikorları saptanır; bu hastalarda mide kanseri ve karsinoid tümör riski artar.
Tedavide kas içi ya da ağızdan yüksek doz uygulama kullanılır. İntrensek faktör bulunmasa bile, yüksek dozda pasif emilim gerçekleştiğinden ağızdan tedavi birçok hastada etkilidir; bu bilgi, gereksiz enjeksiyonları önler. Ancak ağır nörolojik tutulumda ve emilim bozukluğunun belirgin olduğu durumlarda parenteral yol tercih edilir.
Tedavi başlangıcında potasyum düzeyinde düşme görülebilir; hızlı hücre yapımı nedeniyle ortaya çıkar ve izlenmelidir.
Mide ve ileum ameliyatı geçiren hastalarda ömür boyu izlem ve destek gerekir; bu izlem sıklıkla atlanır.
Eş anlamlılar
- Kobalamin
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Hoffman R ve ark., Hematology: Basic Principles and Practice, 8. baskı, 2023.