Bellek

Bellek (İng. memory), bilginin kaydedilmesi, saklanması ve gerektiğinde geri çağrılması işlevidir.

Etimoloji

Türkçe "bellemek" fiilinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Bellek tek bir işlev değildir; farklı türleri farklı beyin yapılarına dayanır ve bu ayrım klinik değerlendirmenin temelidir. Bildirimsel bellek, olayların ve bilgilerin bilinçli olarak anımsanmasıdır; medial temporal bölge ve hipokampusa bağlıdır. Bildirimsel olmayan bellek ise beceri ve alışkanlıkları kapsar; bazal ganglionlar ve beyincik üzerinden işler. Bu ayrım, ağır bellek bozukluğu olan bir hastanın yeni bir beceriyi öğrenebilmesini ancak öğrendiğini anımsayamamasını açıklar.

Zamansal olarak da ayrılır: anlık bellek dikkat işlevine, kısa süreli bellek çalışma belleğine, uzun süreli bellek ise pekiştirme sürecine dayanır. Yeni bilginin kalıcı hale gelmesi hipokampusta gerçekleşir; bu nedenle bu bölgeyi etkileyen hastalıklarda yeni bilgi kaydedilemezken eski anılar korunur. Alzheimer hastalığında ilk yakınmanın yeni öğrenilenlerin unutulması olması, bu anatomik başlangıç noktasıyla açıklanır.

Değerlendirmede en kritik ayrım, bellek bozukluğunun mu yoksa dikkat bozukluğunun mu bulunduğudur. Deliryumda temel sorun dikkattir; bilgi kaydedilemediği için anımsanamaz ve tablo dalgalanma gösterir. Depresyonda ise çaba ve motivasyon azalmıştır; hasta yakınmalarını abartır ve sorulara "bilmiyorum" biçiminde yanıt verir, oysa demanslı hasta genellikle sorunu küçümser ve uydurmalarla doldurur. Bu davranış farkı, yatak başında yol gösterici bir ipucudur.

Geri döndürülebilir nedenlerin araştırılması zorunludur; B12 vitamini eksikliği, hipotiroidi, normal basınçlı hidrosefali, uyku apnesi, alkol kullanımı ve ilaç yan etkileri bu kapsamdadır. Antikolinerjik yükü yüksek ilaçlar, benzodiazepinler ve uyku ilaçları yaşlıda bellek bozukluğunun sık ve düzeltilebilir nedenleridir. Ani başlayan ve saatler içinde düzelen bellek kaybı geçici global amneziyi düşündürür. Değerlendirmede standart bilişsel testler, ayrıntılı öykü ve yakınından alınan bilgi birlikte kullanılır; hastanın kendi bildirimi tek başına yeterli değildir.

Eş anlamlılar

• Hafıza

İlgili terimler

• Amnezi
• Demans
• Deliryum
• Alzheimer hastalığı
• Nöropsikolojik değerlendirme