Cinsel yolla bulaşan enfeksiyon

Cinsel yolla bulaşan enfeksiyon (İng. sexually transmitted infection), cinsel temas yoluyla bulaşan mikroorganizmaların yol açtığı enfeksiyon grubudur.

Etimoloji

Bulaş yolunu tanımlayan betimleyici bir terimdir.

Klinik bağlam

Etkenler bakteriyel, viral, paraziter ve mantar kaynaklı olabilir. Başlıcaları Chlamydia trachomatis, Neisseria gonorrhoeae, Treponema pallidum, Trichomonas vaginalis, Mycoplasma genitalium, herpes simpleks virüsü, insan papilloma virüsü, HIV enfeksiyonu ve hepatit B virüsüdür.

Klinik açıdan en önemli özellik, enfeksiyonların büyük bölümünün belirtisiz seyretmesidir. Bu sessizlik hem yayılmayı sürdürür hem geç komplikasyonların temelini oluşturur. Bu nedenle tanı yalnızca belirtili hastalara dayandırılamaz; risk gruplarında düzenli tarama, hastalık denetiminin en etkili aracıdır.

Belirti verdiğinde tablolar sendromlar hâlinde gruplanır: üretral akıntı, vajinal akıntı, genital ülser, pelvik ağrı, skrotal şişlik ve genital siğiller. Genital ülserlerde ağrının varlığı ayırt edicidir; herpes lezyonları ağrılıdır, birincil sifiliz şankrı ise klasik olarak ağrısızdır. Ağrısız bir genital ülserin önemsenmemesi, sifiliz tanısının atlanmasının sık nedenidir.

Kadınlarda tedavi edilmeyen klamidya ve gonokok enfeksiyonları pelvik inflamatuar hastalığa ilerleyerek kronik pelvik ağrı, dış gebelik ve tüplere bağlı kısırlığa yol açar. Erkeklerde epididimit ve prostatit görülür. Yayılan gonokok enfeksiyonunda ateş, deri lezyonları, eklem iltihabı ve tenosinovit birlikte bulunur.

Sifiliz, evrelerine göre farklı tablolarla seyreder ve nörolojik ile kardiyovasküler tutulum yapabilir; erken tanı ve penisilin tedavisi belirleyicidir. İnsan papilloma virüsü, genital siğillerin yanı sıra serviks, anüs ve orofarenks kanserlerinin başlıca nedenidir; aşılama bu kanserleri önlemede oldukça etkilidir.

Gebelikte bu enfeksiyonların taranması ve tedavisi ayrı önem taşır; konjenital sifiliz, yenidoğan göz enfeksiyonu ve HIV'in bebeğe geçişi büyük ölçüde önlenebilir sorunlardır.

Tanıda nükleik asit amplifikasyon testleri, duyarlılığı yüksek olduğundan tercih edilir; idrar ve kendi alınan sürüntü örnekleriyle uygulanabilmesi erişimi artırır. Bir enfeksiyon saptandığında diğerlerinin de araştırılması temel kuraldır; birlikte bulunma sıklığı yüksektir. Bu tarama sıklıkla atlanır.

Tedavide ilkeler nettir. Etkene yönelik uygun antimikrobiyal tedavi verilir; gonokokta artan direnç nedeniyle güncel kılavuzlara uyulması zorunludur. Cinsel eşlerin de tedavi edilmesi ve tedavi tamamlanana dek cinsel ilişkiden kaçınılması gerekir; eş tedavisinin ihmal edilmesi yeniden enfeksiyonun en sık nedenidir. Belirli enfeksiyonlarda tedavi sonrası test yinelenir.

Korunma çok bileşenlidir: bariyer yöntemler, aşılama — insan papilloma virüsü ve hepatit B — , düzenli tarama, temas öncesi ve sonrası profilaksi ile eğitim. HIV enfeksiyonunda tedaviyle virüs yükü saptanamaz düzeye indiğinde cinsel yolla bulaş olmadığı bilgisi, hem tedavi uyumunu hem damgalanmayla mücadeleyi destekler.

Klinik yaklaşımda yargılayıcı olmayan, gizliliğe saygılı ve ayrıntılı cinsel öykü alınması belirleyicidir. Damgalanma korkusu, başvuru ve tedavi uyumunun önündeki en önemli engellerdendir; iletişim biçimi tedavi başarısının bir parçasıdır. Bildirimi zorunlu hastalıklar açısından yerel düzenlemelere uyulur.

Eş anlamlılar

• CYBE
• Zührevi hastalık

İlgili terimler

• Üretrit
• Sifiliz
• HIV enfeksiyonu
• Pelvik inflamatuar hastalık
• Aşılama