Diskinezi
Diskinezi (İng. dyskinesia; Yun. dys- bozuk, kinesis hareket), istemsiz, amaçsız ve yineleyici hareketlerle giden hareket bozukluğudur.
Etimoloji
Yunanca dys- (bozuk) ve kinesis (hareket) sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Terim, farklı görünümleri kapsayan bir üst başlıktır; kore, atetoz, ballismus ve tik bu kapsamda değerlendirilir.[1] Hareketlerin akıcı ve dans eder gibi olması kore, yavaş ve kıvrılır tarzda olması atetoz, geniş ve savurucu olması ballismus olarak adlandırılır. Bu ayrımlar tanımlayıcıdır ve altta yatan bozukluğun yerini gösterir; ortak zemin, bazal ganglion devrelerindeki dengenin aşırı hareket yönünde bozulmasıdır.
Klinikte en sık karşılaşılan biçim ilaç kaynaklıdır. Tardif diskinezi, uzun süreli antipsikotik ve dopamin blokeri kullanımından sonra ortaya çıkar; ağız, dil ve yüz çevresinde çiğneme benzeri yineleyici hareketlerle seyreder. Metoklopramid gibi antiemetiklerin uzun süreli kullanımı sık ve gözden kaçan bir nedendir. Bu tablonun en önemli özelliği, sorumlu ilacın kesilmesiyle geçici olarak kötüleşebilmesi ve dozun artırılmasıyla belirtilerin baskılanmasıdır; bu durum, ilacın sürdürülmesi yönünde yanıltıcı bir eğilim yaratır. Erken tanınmadığında kalıcı hale gelir.
İkinci sık biçim, Parkinson hastalığında levodopa tedavisine bağlı gelişen hareketlerdir. Genellikle ilaç etkisinin en yüksek olduğu dönemde ortaya çıkar ve hastalığın ilerlemesiyle birlikte tedavi penceresi daralır. Bu tabloda diskinezinin şiddeti ile hareket yavaşlığı arasında denge kurulması gerekir; hasta çoğu kez hareketli olmayı yeğler. Amantadin bu belirtilerin azaltılmasında etkinliği gösterilmiş seçeneklerdendir; ileri olgularda derin beyin uyarımı gündeme gelir.
Diğer nedenler arasında Huntington hastalığı, romatizmal ateşe bağlı Sydenham koresi, gebelik koresi, Wilson hastalığı, tiroid bozuklukları, lupus ve antifosfolipid sendromu yer alır. Wilson hastalığının araştırılması özellikle önemlidir; genç yaşta ortaya çıkan hareket bozukluğunda tedavi edilebilir bir tanı olduğundan atlanmamalıdır. Değerlendirmede ilaç öyküsü, aile öyküsü, karaciğer işlevleri, bakır metabolizması ve otoimmün belirteçler incelenir. Tedavi nedene yöneliktir; sorumlu ilacın kesilmesi ya da değiştirilmesi ilk adımdır.
Eş anlamlılar
- İstemsiz hareket bozukluğu
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Ropper AH ve ark., Adams and Victor's Principles of Neurology, 11. baskı, 2019.