Diüretik

Diüretik (İng. diuretic; Yun. diourein idrar çıkarmak), böbrekten su ve tuz atılımını artıran ilaç grubudur.

Etimoloji

Yunanca dia (aracılığıyla) ve ouron (idrar) sözcüklerinden türetilmiştir.

İlaçlar, nefronun farklı bölümlerinde etki gösterir; bu yerleşim farkı, güçlerini ve yan etkilerini belirler.^[1]

Kıvrım grubu ilaçlar, Henle kulpunda sodyum-potasyum-klor taşıyıcısını engeller.

Bu bölge, süzülen sodyumun büyük bölümünün geri emildiği yerdir; bu nedenle grup en güçlü etkiye sahiptir.

Ayrıca idrarı yoğunlaştırma düzeneğini bozarlar; bu, güçlerini daha da artırır.

Bu ilaçlar, böbrek işlevi bozulduğunda bile etkinliğini korur; bu özellik onları ayrıcalıklı kılar.

Tiyazid grubu ilaçlar distal tübülde etki eder ve daha zayıftır.

Buna karşın tansiyon düşürücü etkileri belirgindir ve uzun süreli kullanıma uygundur.

Bu ilaçlar, kıvrım grubunun tersine idrarda kalsiyum atılımını azaltır.

Bu fark klinik açıdan değerlidir; kalsiyum taşı olan hastada tiyazid tercih edilir.

Potasyum tutucu ilaçlar toplayıcı kanalda etki eder; aldosteron karşıtları bu gruptadır.

Bu ilaçların kalp yetmezliğindeki yararı, idrar söktürücü etkilerinden değil, kalpteki yeniden şekillenmeyi engellemelerinden kaynaklanır.

Bu ayrım, düşük dozda kullanılmalarını açıklar.

Karbonik anhidraz engelleyicileri, proksimal tübülde etkilidir; etkileri zayıftır ve kısa sürede tükenir.

Ozmotik ilaçlar ise kafa içi basınç artışında kullanılır.

Yan etkiler büyük ölçüde etki yerinden türer.

Kıvrım ve tiyazid grubu ilaçlar hipokalemi, hipomagnezemi ve metabolik alkaloz yapar.

Tiyazidler ayrıca hiponatremiye yol açar; bu risk yaşlı kadınlarda belirgindir ve ağır olabilir.

Potasyum tutucu ilaçlar ise tersine hiperkalemi riski taşır; böbrek yetmezliğinde tehlike artar.

Bu ilaçların renin sistemini engelleyen ilaçlarla birlikte kullanımı, dikkatli izlem gerektirir.

Kıvrım grubunun hızlı damar içi uygulaması işitme kaybı yapabilir.

Diüretik direnci, kalp ve böbrek yetmezliğinde önemli bir sorundur.

Bu durumda tuz kısıtlaması, doz artırımı ve farklı bölgelerde etkili ilaçların birleştirilmesi uygulanır.

Aşırı diürez, böbrek kanlanmasını bozar ve tansiyon düşüşüne yol açar; hedef ölçülü olmalıdır.

↑ Yu ASL, Chertow GM ve ark. (ed.), Brenner and Rector's The Kidney, 11. baskı, 2020.