Edrofonyum

Edrofonyum (İng. edrophonium), çok kısa etkili bir asetilkolinesteraz inhibitörüdür. Tarihsel olarak miyastenia gravis tanısında kullanılan Tensilon testinin etkin maddesidir.

Etimoloji

Adı, molekülün kimyasal yapısından türetilmiştir; ticari adı olan Tensilon, test adıyla özdeşleşmiştir.

Klinik bağlam

İlaç, sinaptik aralıkta asetilkolini parçalayan enzimi geri dönüşlü ve kısa süreli olarak baskılar; enzimin aktif bölgesine kovalent bağ kurmadan tutunduğu için etkisi dakikalar içinde başlar ve hızla sona erer. Bu kısa etki süresi, ilacın hem tanısal kullanımının hem sınırlılıklarının kaynağıdır.

Tensilon testinde, nöromusküler kavşakta reseptör sayısı azalmış hastada aralıktaki asetilkolin derişiminin geçici olarak artırılması kas gücünde belirgin ancak kısa süreli düzelme sağlar. Test, gözlenebilir ve nesnel bir bulgunun — örneğin pitoz ya da göz hareket kısıtlılığının — düzelmesiyle değerlendirilir; öznel yorumlar güvenilir değildir. Yanıtın olumlu olması tanıyı destekler ancak kanıtlamaz; Lambert-Eaton miyastenik sendromu, motor nöron hastalığı, beyin sapı lezyonları ve bazı nöropatilerde de kısmi düzelme bildirilmiştir. Bu nedenle yalancı pozitif ve yalancı negatif sonuçlar mümkündür.

Testin uygulanması güvenlik önlemleri gerektirir: bradikardi, asistoli, bronkospazm, salgı artışı, bulantı-kusma ve senkop gelişebilir. Bu nedenle kardiyak izlem altında, damar yolu açık ve atropin hazır bulundurularak yapılmalıdır. Astım, aritmi ve iletim bozukluğu olan hastalarda risk artar.

Günümüzde tanı yaklaşımı değişmiştir. Asetilkolin reseptörü ve kasa özgü kinaz antikorlarının ölçülmesi, ardışık sinir uyarımı ve tek lif elektromiyografisi daha güvenilir ve daha güvenli yöntemler olduğundan Tensilon testi büyük ölçüde terk edilmiştir; ayrıca ilacın erişilebilirliği birçok ülkede sınırlanmıştır. Yatak başında uygulanabilen buz testi — göz kapağına soğuk uygulanmasıyla pitozun düzelmesi — daha güvenli bir alternatif olarak kullanılır.

Tarihsel bir kullanım alanı da miyastenik kriz ile kolinerjik krizin ayrımıdır: kötüleşen hastada güçsüzlüğün hastalık etkinliğinden mi yoksa aşırı ilaç kullanımından mı kaynaklandığını belirlemek amaçlanmıştır. Ancak bu ayrımın test yerine klinik bulgulara — salgı artışı, ishal, kramp, terleme, bradikardi ve pupil daralmasının varlığına — dayandırılması önerilir; her iki durumda da öncelik solunum yetersizliğinin tanınması ve solunum desteğinin sağlanmasıdır.

Anestezi uygulamasında edrofonyum, nöromusküler blokajın geri döndürülmesinde kullanılmış bir ajandır; ancak etki süresinin kısa olması nedeniyle blokajın yeniden ortaya çıkması riski taşır ve derin blokajda yetersiz kalır. Bu nedenle yerini daha uzun etkili neostigmin ve aminosteroid yapılı ajanları doğrudan bağlayan seçici bağlayıcı ajan almıştır. Asetilkolinesteraz inhibitörleriyle geri döndürme yapılırken bradikardi ve salgı artışını önlemek için bir antimuskarinik ile birlikte verilmesi gerekir.

İlaç ayrıca kalp hızını yavaşlatıcı etkisi nedeniyle geçmişte bazı supraventriküler taşikardilerin tanı ve tedavisinde kullanılmıştır; günümüzde bu amaçla adenozin ve vagal manevralar yeğlenir.

Edrofonyumun aynı ilaç ailesindeki diğer üyelerden ayrımı, etki süresine dayanır: neostigmin orta etkili ve kan-beyin engelini geçmezken, piridostigmin uzun etkilidir ve miyastenia graviste sürekli tedavide kullanılır; fizostigmin ise merkezi etkili olduğundan antikolinerjik sendromda yer bulur.

Eş anlamlılar

• Tensilon

İlgili terimler

• Miyastenia gravis
• Asetilkolin
• Piridostigmin
• Nöromusküler blokaj
• Atropin