Fasikülasyon

Fasikülasyon (İng. fasciculation; Lat. fasciculus "küçük demet"), tek bir motor birime ait kas liflerinin istemsiz, kendiliğinden kasılmasıdır. Deri altında görülen ince seğirmeler biçiminde algılanır.

Etimoloji

Latince küçük demet anlamındaki fasciculus sözcüğünden türetilmiştir; kas lifi demetinin kasılmasını belirtir.

Klinik bağlam

Bir motor birim, tek bir alt motor nöron ile onun uyardığı kas liflerinden oluşur. Fasikülasyon, bu birimin kendiliğinden boşalmasıyla ortaya çıkar; kaynağı çoğunlukla motor nöronun terminal dallarıdır. Eklem hareketi oluşturmaz — bu, daha büyük ve hareket yaratan miyokimi ve miyoklonusdan ayrımını sağlar. Kas erimesi olan bölgede fasikülasyonlar daha kolay görülür; kalın deri altı yağ dokusu bulunan kişilerde ise gözden kaçabilir.

Klinik açıdan en önemli soru, fasikülasyonun iyi huylu mu yoksa hastalığa bağlı mı olduğudur. İyi huylu fasikülasyon sendromu sık görülür; sağlıklı kişilerde, özellikle baldır, göz kapağı ve el kaslarında ortaya çıkar. Yorgunluk, uykusuzluk, stres, kafein, sigara, yoğun egzersiz ve bazı ilaçlar tetikler. Bu tabloda kas gücü normaldir, kas erimesi ve refleks değişikliği yoktur, yakınma yıllarca sürebilir ancak ilerlemez.

Buna karşılık hastalığa bağlı fasikülasyonlar tek başına değil, güçsüzlük ve kas erimesiyle birlikte bulunur. Ön boynuz hücresinin tutulduğu hastalıklar başta gelir: motor nöron hastalığı, spinal musküler atrofi ve poliomiyelit sonrası sendrom. Amiyotrofik lateral sklerozda fasikülasyonlar yaygındır ve dilde görülmesi tanısal açıdan değerlidir. Radikülopatiler, pleksopatiler ve periferik nöropatiler de sınırlı bölgelerde fasikülasyona yol açar.

Metabolik ve toksik nedenler de bilinmelidir: tirotoksikoz, hipokalsemi ve hipomagnezemi, üremi, kolinerjik ilaçlar ve organofosfat zehirlenmesi, ağır malnütrisyon. Bu nedenlerin düzeltilmesiyle bulgu geriler.

Değerlendirmede öykü ve muayene belirleyicidir; sorgulanması gereken temel noktalar güçsüzlük, kas erimesi, konuşma ve yutma bozukluğu, kramplar, duyu bulguları ve ilerleme hızıdır. Muayenede kas gücü, atrofi, refleksler ve dil incelenir. Fasikülasyona güçsüzlük ya da atrofi eşlik ediyorsa elektromiyografi yapılmalıdır; bu inceleme denervasyon bulgularını gösterir ve tutulumun yaygınlığını belirler. İzole fasikülasyonu olan, muayenesi normal kişide elektromiyografinin rutin istenmesi önerilmez; ancak hastanın kaygısı belirginse ve tanısal belirsizlik sürüyorsa yapılabilir.

Klinik pratikte sık karşılaşılan bir durum, motor nöron hastalığından kaygılanarak başvuran ve yalnızca fasikülasyon tanımlayan kişilerdir. Kanıtlar, muayenesi ve elektrofizyolojik incelemesi normal olan bu kişilerde motor nöron hastalığı gelişme olasılığının çok düşük olduğunu göstermektedir; bu bilginin hastayla paylaşılması kaygıyı azaltır ve gereksiz yinelenen incelemeleri önler.

Farmakolojik açıdan fasikülasyon, süksinilkolin uygulamasının bilinen bir etkisidir: ilaç nikotinik reseptörleri uyararak kısa süreli yaygın seğirmelere yol açar, ardından depolarizan blokaj gelişir. Bu seğirmeler ameliyat sonrası kas ağrısıyla ilişkilendirilmiştir. Daha önemlisi, denervasyon, uzamış hareketsizlik, yanık ve kritik hastalıkta kas zarında olgunlaşmamış reseptörlerin yaygınlaşması nedeniyle süksinilkolinin yaşamı tehdit eden hiperkalemiye yol açmasıdır; motor nöron hastalığı gibi denervasyon yaratan tablolarda bu ilaçtan kaçınılır.

Tedavi altta yatan nedene yöneliktir. İyi huylu biçimde tetikleyicilerin azaltılması, uyku düzeni ve güvence verilmesi yeterlidir; kramplar rahatsızlık yaratıyorsa belirtiye yönelik yaklaşımlar denenir.

Eş anlamlılar

• Kas seğirmesi

İlgili terimler

• Alt motor nöron
• Motor nöron hastalığı
• Elektromiyografi
• Süksinilkolin
• Spastisite