Alt motor nöron

Alt motor nöron (İng. lower motor neuron), omurilik ön boynuzunda ya da beyin sapı motor çekirdeklerinde gövdesi bulunan ve aksonuyla doğrudan kasa ulaşan sinir hücresidir. Motor sistemin son ortak yoludur.

Etimoloji

Adlandırma, motor yolun iki nöronlu düzeninde bu hücrenin ikinci ve alt basamağı oluşturmasından gelir.

Klinik bağlam

İstemli hareket iki nöronlu bir zincirle gerçekleşir. Üst motor nöron, korteksteki motor alandan başlar ve inen yollarla omuriliğe ulaşır; alt motor nöron ise bu uyarıyı alarak aksonu aracılığıyla kasa iletir. Bir alt motor nöron ile uyardığı kas liflerinin tümü, motor birim adını alır; ince hareket gerektiren kaslarda bir nöron az sayıda lifi, büyük kaslarda ise yüzlerce lifi uyarır. Bu hücre "son ortak yol" olarak adlandırılır; çünkü kortikal, serebellar, bazal ganglion ve refleks kaynaklı tüm etkiler sonunda burada birleşir.

Klinik nörolojinin temel ayrımlarından biri, güçsüzlüğün üst mü alt motor nöron kaynaklı mı olduğudur; bu ayrım lezyonun yerini belirler. Alt motor nöron hasarında kas tonusu azalır, derin tendon refleksleri zayıflar ya da kaybolur, belirgin kas erimesi ve fasikülasyonlar görülür, taban yanıtı fleksör kalır. Üst motor nöron hasarında ise tonus artar, refleksler canlanır, klonus ve ekstansör taban yanıtı ortaya çıkar; kas erimesi geç ve kullanmamaya bağlı gelişir. Fasikülasyon, alt motor nöron hastalığının ayırt edici bulgusudur ancak tek başına iyi huylu biçimde de görülebilir; güçsüzlük ve atrofiye eşlik ettiğinde anlam kazanır.

Bu ayrım her zaman keskin değildir. Akut dönemde omurilik ya da beyin lezyonlarında geçici olarak gevşek felç ve arefleksi görülebilir — omurilik şoku; spastisite haftalar içinde yerleşir. Ayrıca amiyotrofik lateral sklerozda her iki motor nöron düzeyi birlikte tutulur; aynı bölgede hem atrofi ve fasikülasyon hem canlı refleksler bulunması, bu hastalığın tanısal ipucudur.

Alt motor nöron tutulumunun nedenleri, lezyonun düzeyine göre sıralanır. Ön boynuz hücresini tutan hastalıklar arasında poliomiyelit, spinal musküler atrofi ve motor nöron hastalıkları bulunur. Sinir kökü düzeyinde radikülopatiler ve kauda ekuina sendromu, pleksus düzeyinde brakiyal ve lumbosakral pleksopatiler, periferik sinir düzeyinde ise mononöropatiler ve polinöropatiler yer alır. Guillain-Barré sendromu hızlı ilerleyen ve solunum yetersizliğine yol açabilen tipik örnektir. Nöromusküler kavşak hastalıkları ve miyopatiler de gevşek güçsüzlük yaratır; ancak bunlarda duyu bulgusu ve refleks kaybı beklenmez, bu da ayırıcı tanıda kullanılır.

Değerlendirmede güç, tonus, refleksler, atrofi, fasikülasyon ve duyu dağılımı birlikte incelenir; tutulum örüntüsü kök, pleksus ya da tek sinir dağılımına uyup uymadığına göre yorumlanır. Elektromiyografi ve sinir iletim çalışmaları, akson kaybını demiyelinizasyondan ayırır ve tutulumun yaygınlığını gösterir. Denervasyon bulgularının elektrofizyolojik olarak ortaya çıkması zaman aldığından, çok erken dönemde yapılan inceleme yanıltıcı olabilir.

Yoğun bakımda ayrı bir başlık yoğun bakım kazanılmış güçsüzlüğüdür; kritik hastalık polinöropatisi ve miyopatisi birlikte bulunabilir ve ventilatörden ayrılmayı güçleştirir. Sepsis, uzun süreli hareketsizlik, hiperglisemi ve kas gevşetici kullanımı risk etkenleridir.

Bakımda korunma öncelikli konudur. Denerve kaslarda kontraktür, eklem sertliği, bası yaraları ve tromboembolizm riski artar; uygun pozisyonlama, eklem hareket açıklığının korunması, erken rehabilitasyon ve profilaksi gereklidir. Ayrıca denervasyon sonrası kas zarında olgunlaşmamış reseptörlerin yaygınlaşması nedeniyle süksinilkolin uygulanması yaşamı tehdit eden hiperkalemiye yol açar; bu durum, anestezi uygulamasının bilinmesi gereken güvenlik kurallarındandır.

Eş anlamlılar

• Son ortak yol
• Periferik motor nöron

İlgili terimler

• Üst motor nöron
• Motor son plak
• Akson
• Guillain-Barré sendromu
• Spastisite