Fentanil

Fentanil (İng. fentanyl), güçlü ve kısa etkili sentetik opioiddir.

Etimoloji

Geliştirilen molekülün uluslararası ortak adından gelir.

Klinik bağlam

İlaç, mu opioid almacına güçlü biçimde bağlanır. Morfinden kat kat daha güçlüdür; bu güç farkı, doz hatalarının neden bu denli tehlikeli olduğunu açıklar.

Yağda çözünürlüğü yüksektir; bu nedenle etkisi hızlı başlar ve tek dozdan sonra hızla sonlanır.

Ancak bu hızlı sonlanma, ilacın vücuttan atılmasından değil; dokulara yeniden dağılmasından kaynaklanır.

Bu ayrım klinik açıdan kritiktir: yinelenen dozlarda ya da sürekli infüzyonda dokular doyar ve etki süresi belirgin biçimde uzar. Bu duruma bağlam duyarlı yarılanma ömrü denir.

Bu nedenle uzun süreli infüzyon sonrası uyanma gecikir; bu, yoğun bakımda sık karşılaşılan bir durumdur.

Morfinden farklı olarak histamin salınımı yapmaz; bu nedenle kan basıncını daha az etkiler ve hemodinamik açıdan kararsız hastalarda tercih edilir.

Ayrıca etkin yıkım ürünleri birikmediğinden, böbrek yetmezliğinde morfine göre daha güvenlidir. Bu, önemli bir seçim ölçütüdür.

Kullanım alanları anestezi indüksiyonu ve idamesi, işlem sedasyonu, yoğun bakımda analjezi, kronik kanser ağrısında transdermal yamalar ve nöroaksiyel uygulamalardır.

Hızlı ve yüksek doz uygulamada göğüs duvarı katılığı gelişebilir; bu tablo ventilasyonu güçleştirir ve kas gevşetici gerektirebilir. Seyrek ancak tanınması gereken bir yan etkidir.

Transdermal yamalar, kararlı kronik ağrıda kullanılır; akut ağrıda ve opioid kullanmamış hastalarda uygun değildir.

Yamaların ısıyla emiliminin arttığı bilinmelidir; ateş, sıcak duş ve ısıtıcı kullanımı aşırı doza yol açabilir.

Kullanılmış yamaların üzerinde önemli miktarda ilaç kalır; güvenli atılmaması, çocuklarda ölümcül zehirlenmelere yol açmıştır.

Alanın en önemli halk sağlığı sorunu, yasadışı üretilen fentanil ve türevleridir. Diğer maddelere karıştırılarak satılmakta ve kullanıcı ne aldığını bilmemektedir.

Çok küçük miktarlarda ölümcül olması, aşırı doz ölümlerinde belirgin artışa yol açmıştır.

Bu olgularda nalokson etkilidir; ancak ilacın gücü nedeniyle yinelenen ve yüksek dozlar gerekebilir. Naloksonun etki süresi kısa olduğundan, hasta yeterince uzun izlenmelidir.

Karbapenem benzeri güçlü türevler, daha da düşük dozlarda ölümcüldür.

İlaç etkileşimi açısından, sitokrom P450 3A4 enzimini engelleyen ilaçlarla birlikte kullanımda düzey yükselir.

Klinik uygulamada, ilaç güçleri arasındaki farkın karıştırılması ölümcül hatalara yol açar; standart derişimler ve çift kontrol bu riski azaltır.

Eş anlamlılar

• Fentanil sitrat

İlgili terimler

• Opioid
• Morfin
• Solunum depresyonu
• Anestezi
• İlaç hatası