Halüsinasyon

Halüsinasyon (İng. hallucination; Lat. hallucinari zihni karışmak), dış uyaran bulunmadığı halde gerçek bir algı gibi yaşanan duyusal deneyimdir.

Etimoloji

Latince hallucinari (zihni karışmak, yanılmak) fiilinden türetilmiştir; Türkçede varsanı ve sanrı karşılıkları kullanılır.

Klinik bağlam

Kavramın yakın terimlerden ayrılması gerekir: yanılsamada var olan bir uyaran yanlış yorumlanır, halüsinasyonda ise uyaran yoktur; hezeyan ise bir algı değil, gerçeğe uymayan inanç yani düşünce bozukluğudur. Bu ayrımlar tanı sürecinde belirleyicidir. Ayrıca uykuya dalarken ve uyanırken görülen deneyimler sağlıklı kişilerde de ortaya çıkabilir; narkolepsi ile ilişkili olabileceğinden ayrıca değerlendirilir.

Duyu türü, altta yatan nedeni büyük ölçüde belirler ve bu, klinikte en yararlı ipuçlarından biridir. İşitsel biçim, özellikle konuşan sesler biçiminde olanlar, birincil psikiyatrik hastalıkları düşündürür; şizofrenide sesler kişi hakkında konuşabilir ya da ona emir verebilir. Görsel biçim ise öncelikle organik nedenleri akla getirmelidir: deliryum, madde yoksunluğu, ilaç yan etkileri, epilepsi ve dejeneratif hastalıklar. Dokunsal biçimde deri altında böcek gezindiği duygusu, uyarıcı madde kullanımı ve alkol yoksunluğunda tipiktir. Koku ve tat biçimleri, temporal lob nöbetlerini düşündürür ve görüntüleme gerektirir.

Bu nedenle görsel halüsinasyonla başvuran hastada psikiyatrik tanı konmadan önce bedensel nedenler araştırılmalıdır. Lewy cisimcikli demansta ayrıntılı ve yinelenen görsel deneyimler tipiktir; bu hastalarda antipsikotiklere aşırı duyarlılık bulunur ve bu ilaçların verilmesi ağır kötüleşmeye yol açabilir, dolayısıyla ayrımın yapılması yaşamsaldır. Parkinson hastalığında dopaminerjik ilaçlar benzer tablolara neden olur.

İçgörünün korunup korunmadığı da ayırt edicidir. Charles Bonnet sendromunda görme kaybı olan kişi ayrıntılı görüntüler görür ancak bunların gerçek olmadığını bilir; bu tablo psikiyatrik hastalık değildir ve hastanın "aklını kaçırmadığının" açıklanması başlı başına tedavi edicidir. Yas döneminde kaybedilen kişinin sesinin duyulması da kültürel olarak olağan kabul edilir. Değerlendirmede ilaç ve madde öyküsü, bilinç düzeyi, dikkat, görme ve işitme işlevleri incelenir; tedavi nedene yöneliktir.

Eş anlamlılar

• Varsanı
• Sanrı

İlgili terimler

• Algı
• Deliryum
• Şizofreni
• Demans
• Parkinson hastalığı