Havayolu hastalıkları
Havayolu hastalıkları (İng. airway diseases), soluk borusundan bronşiyollere uzanan iletim yollarını etkileyen hastalıkların ortak adıdır.
Etimoloji
Türkçe havayolu terimi ile hastalık sözcüğünün birleşimidir.
Klinik bağlam
Bu hastalıkların ortak özelliği, hava akımının önündeki direncin artmasıdır. Direnç artışı daralma, iltihap, salgı artışı ya da yapısal bozulmadan kaynaklanır. Solunum işlev testlerinde tıkayıcı örüntü — zorlu ekspirasyon hacminin oransal olarak azalması — bu grubu, akciğer dokusunu tutan kısıtlayıcı hastalıklardan ayırır.[1]
Başlıca hastalıklar astım, kronik obstrüktif akciğer hastalığı, bronşektazi, kistik fibroz, bronşiyolit ve üst havayolu tıkanıklıklarıdır.
Astım ile kronik obstrüktif akciğer hastalığı arasındaki temel ayrım, daralmanın geri dönüşlü olup olmamasıdır. Astımda bronş açıcıya belirgin yanıt alınır ve belirtiler dalgalanır; kronik hastalıkta ise daralma büyük ölçüde kalıcıdır. Ancak bu ayrım mutlak değildir; iki durumun bir arada bulunabildiği hastalar vardır.
Değerlendirmede en sık yapılan hata, tıkayıcı örüntünün tek başına tanı sayılmasıdır. Solunum işlev testi tanıyı desteklemekle birlikte, öykü ve klinik bulgular olmadan yorumlanamaz. Ayrıca yalnızca zirve akım ölçümüne dayanmak, üst havayolu sorunlarını gözden kaçırır.
Üst havayolu tıkanıklıkları ayrı bir öneme sahiptir. Vokal kord işlev bozukluğu, subglottik darlık, trakea tümörleri ve dıştan bası, astım sanılarak yıllarca yanlış tedavi edilebilir. Bu hastalarda nefes darlığı nefes alma sırasında belirgindir, stridor duyulur ve bronş açıcılara yanıt alınmaz. Yanıt vermeyen "dirençli astım" tanısında bu olasılıklar araştırılmalıdır; bu, alanın klasik tuzağıdır.
Bronşektazi, havayollarının kalıcı genişlemesi ve salgı temizliğinin bozulmasıyla seyreder; bol balgam, yinelenen enfeksiyonlar ve kanama görülür. Altta yatan neden — bağışıklık yetmezliği, kistik fibroz, siliyer bozukluklar, geçirilmiş tüberküloz, alerjik bronkopulmoner aspergilloz — araştırılmalıdır. Nedenin bulunması tedaviyi değiştirir.
Kistik fibrozda, klor kanalındaki bozukluk salgıların koyulaşmasına yol açar; akciğer dışında pankreas, karaciğer ve üreme sistemi de etkilenir. Kanal düzelticisi ilaçlar, hastalığın seyrini değiştiren önemli bir gelişmedir.
Akut alevlenmeler, bu hastalıkların gidişini belirleyen olaylardır. Alevlenme sıklığı, hem yaşam niteliğini hem de ölüm riskini artırır; bu nedenle önlenmesi tedavinin ana hedefidir. Sigaranın bırakılması, aşılama, doğru inhaler tekniği, tedaviye uyum ve solunum rehabilitasyonu en etkili yaklaşımlardır.
İnhaler tekniğinin yanlış uygulanması, tedavi başarısızlığının en sık ve en kolay düzeltilebilir nedenidir; her kontrolde tekniğin gösterilmesi önerilir.
Ağır alevlenmelerde oksijen tedavisi dikkatle uygulanır; karbondioksit tutan hastalarda hedef doygunluk değeri daha düşük tutulur. Aşırı oksijen uygulaması solunum baskılanmasına ve karbondioksit yükselmesine yol açabilir.
Noninvazif mekanik ventilasyon, seçilmiş alevlenmelerde entübasyon gereksinimini ve ölüm oranını azaltır.
Eş anlamlılar
- Solunum yolu hastalıkları
- Obstrüktif akciğer hastalıkları
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Broaddus VC ve ark. (ed.), Murray & Nadel's Textbook of Respiratory Medicine, 7. baskı, 2022.