Hidroksiüre
Hidroksiüre (İng. hydroxyurea), hücre çoğalmasını engelleyen ve fetal hemoglobin üretimini artıran ilaçtır.
Etimoloji
Kimyasal yapısındaki hidroksil grubu ve üre çekirdeğini anlatan adından türetilmiştir.
Klinik bağlam
İlaç, ribonükleotit redüktaz enzimini engelleyerek DNA yapımı için gerekli yapı taşlarının üretimini azaltır; böylece hızla bölünen hücrelerin çoğalmasını durdurur. Ayrıca fetal hemoglobin üretimini artırır; bu ikinci etki, hemoglobin hastalıklarındaki yararının temelidir.[1]
En önemli kullanım alanı orak hücreli anemidir. Fetal hemoglobin oranının artması, oksijen düşüklüğünde molekülün polimerleşmesini engeller; sonuçta ağrılı krizler, akut göğüs sendromu ve transfüzyon gereksinimi azalır, yaşam süresi uzar. Bu etki, moleküler bir gözlemin tedaviye dönüştüğü en iyi örneklerdendir.
Buna karşın ilacın yeterince kullanılmaması, önemli bir eksikliktir. Yararın ortaya çıkması aylar alır; bu nedenle erken dönemde etkisiz sanılarak kesilmesi sık yapılan bir hatadır. Ayrıca etkinliğin göstergesi olarak ortalama eritrosit hacminde artış ve fetal hemoglobin oranındaki yükselme izlenir.
Diğer kullanım alanları polisitemi vera, esansiyel trombositemi, kronik miyeloid lösemi ve bazı hiperlökositoz durumlarıdır. Ayrıca beta talasemide seçilmiş hastalarda kullanılır.
En sık yan etki kemik iliği baskılanmasıdır; doza bağlıdır ve geri dönüşlüdür. Bu nedenle tedavi süresince düzenli kan sayımı izlemi zorunludur. Nötrofil ve trombosit sayısındaki düşüş, doz ayarını gerektirir.
Diğer yan etkiler bulantı, ağız içi ülserler, deride koyulaşma, tırnak değişiklikleri, saç dökülmesi ve bacaklarda iyileşmeyen ülserlerdir. Bacak ülserleri, uzun süreli kullanımda görülür ve ilacın kesilmesini gerektirebilir.
Böbrekten atıldığından böbrek işlev bozukluğunda doz azaltılır; bu ayarın atlanması ağır sitopenilere yol açar.
Gebelikte kullanılmaz; doğurganlık çağındaki hastalarda güvenilir korunma yöntemi önerilir ve erkeklerde sperm sayısında azalma bildirilmiştir. Tedavi öncesi üreme yeteneğinin korunması konusunun görüşülmesi önemlidir.
Uzun dönemde ikincil kanser riski tartışmalıdır; orak hücreli anemide yapılan uzun izlemlerde belirgin bir artış gösterilememiştir.
Aşırı dozda ağır kemik iliği baskılanması ve mukozit görülür; destek tedavisi uygulanır.
Tedavi, deneyimli merkezlerde ve düzenli izlemle yürütülmelidir; hastanın ilacı kesintisiz kullanmasının önemi açıkça anlatılmalıdır.
Eş anlamlılar
- Hidroksikarbamid
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Hoffman R ve ark., Hematology: Basic Principles and Practice, 8. baskı, 2023.