Hipertansif acil durum

Hipertansif acil durum (İng. hypertensive emergency), ileri derecede yüksek kan basıncına akut organ hasarının eşlik ettiği tablodur. Kan basıncının hızlı ancak denetimli biçimde düşürülmesini gerektirir.

Etimoloji

Yüksek kan basıncını belirten "hipertansif" nitelemesi ile aciliyeti anlatan sözcükten oluşur.

Klinik bağlam

En kritik ayrım, acil durum ile ivedi durum arasındadır. Her ikisinde de kan basıncı ileri derecede yüksektir; farkı yaratan, organ hasarının bulunup bulunmamasıdır. Organ hasarı yoksa — hipertansif ivedi durum — basıncın hızlı düşürülmesi gerekmez; ağızdan tedaviyle günler içinde kademeli düşüş sağlanır ve hasta ayaktan izlenebilir. Bu ayrımın yapılmaması, gereksiz yatış ve zararlı hızlı düşürme uygulamalarının başlıca nedenidir.

Organ hasarı bulguları aranmalıdır: hipertansif ensefalopati, iskemik inme ve subaraknoid kanama, akut koroner sendrom, akut akciğer ödemi, aort diseksiyonu, akut böbrek hasarı, retinopati ve gebelikte preeklampsi-eklampsi. Değerlendirmede nörolojik muayene, göz dibi bakısı, elektrokardiyogram, troponin, böbrek işlevleri, idrar incelemesi ve gerektiğinde görüntüleme yapılır.

Tedavinin temel ilkesi, basıncın hızlı ancak sınırlı biçimde düşürülmesidir. Kronik hipertansiyonda serebral otoregülasyon eğrisi sağa kaymıştır; bu nedenle basıncın ani ve aşırı düşürülmesi, beyin perfüzyonunu bozarak iskemiye yol açar. Genel yaklaşım, ilk saatte ortalama arter basıncının belirli bir oranda düşürülmesi ve ardından kademeli olarak hedefe yaklaşılmasıdır. Damar içi, kısa etkili ve titre edilebilen ilaçlar tercih edilir; ayrıca sürekli basınç izlemi için arteriyel kateter yerleştirilmesi önerilir. Dil altı kısa etkili nifedipin kullanımı, denetimsiz düşüşe ve iskemik olaylara yol açtığından terk edilmiştir.

Tabloya özgü istisnalar bilinmelidir ve bunlar klinik kararı belirler. Aort diseksiyonunda hedef daha düşüktür ve düşüş daha hızlı sağlanır; ayrıca sıralama önemlidir — önce beta bloker ile kalp hızı denetlenmeli, sonra damar genişletici eklenmelidir. Tersi sıra, refleks taşikardi yoluyla duvar gerilimini artırarak diseksiyonun ilerlemesine yol açar. İskemik inmede ise basınç genellikle düşürülmez; yalnızca tromboliz uygulanacaksa ya da çok yüksek değerlerde ölçülü düşüş yapılır, çünkü penumbranın perfüzyonu basınca bağımlıdır. Kanamalı inmede yaklaşım farklıdır ve daha aktif düşüş uygulanır. Preeklampsi ve eklampside magnezyum sülfat, nöbet önlenmesinde temel tedavidir ve doğum kesin çözümdür.

Feokromositoma ve kokain gibi sempatik aşırı etkinlik durumlarında beta blokerin tek başına kullanılması, karşılıksız alfa etkisi nedeniyle basıncı daha da yükseltir; bu tablolarda alfa blokaj ya da doğrudan damar genişleticiler tercih edilir.

Altta yatan neden araştırılmalıdır. Sık nedenler arasında ilaç uyumsuzluğu ve tedavinin ani kesilmesi — özellikle klonidin ve beta blokerler — , böbrek hastalığı, renal arter darlığı, endokrin nedenler, ilaçlar ve maddeler bulunur. Klonidinin ani kesilmesine bağlı yoksunluk krizi, kolayca gözden kaçan bir nedendir.

Yatış sonrası dönemde ağızdan tedaviye geçiş planlanmalı, hasta eğitimi verilmeli ve düzenli izlem sağlanmalıdır. Tekrarlayan acil başvuruların en sık nedeni tedavi uyumsuzluğudur; bu nedenle ilaç sayısının azaltılması, kombine preparatların kullanılması, maliyet ve erişim engellerinin ele alınması etkilidir.

Eş anlamlılar

• Hipertansif kriz
• Malign hipertansiyon

İlgili terimler

• Hipertansiyon
• Arter diseksiyonu
• İskemik inme
• Akut akciğer ödemi
• Preeklampsi