Kötü huylu
Kötü huylu (İng. malignant; Lat. malignus kötücül), çevre dokulara yayılma ve uzak organlara sıçrama yeteneği taşıyan tümörleri niteleyen sözcüktür.
Etimoloji
Latince malignus (kötü niyetli) sözcüğünden türetilmiştir; karşıtı iyi huylu anlamındaki benigndir.
Klinik bağlam
İyi ve kötü huylu ayrımı, birkaç ölçüte dayanır ve bu ölçütler histopatolojik değerlendirmenin çerçevesini oluşturur.[1] Kötü huylu tümörlerde hücreler farklılaşmasını yitirir, çekirdek düzensizlikleri ve çok sayıda bölünme figürü görülür, büyüme hızlıdır, çevre dokuya sınırsız biçimde girer ve en belirleyici olarak metastaz yapar. İyi huylu tümörler kapsüllüdür, sınırları düzgündür ve yayılmaz; buna karşın yerleşim yerine göre yaşamı tehdit edebilirler.
Bu ayrımın mutlak olmadığı bilinmelidir. Bazı tümörler ara davranış gösterir; yerel olarak yıkıcı büyür ancak uzak metastaz yapmaz. Bazal hücreli karsinom bu grupta değerlendirilir; nadiren metastaz yapar ancak tedavi edilmediğinde çevre dokuları yıkar. Desmoid tümörler ve bazı beyin tümörleri de benzer davranış gösterir; iyi huylu histolojiye karşın yerleşim yerleri nedeniyle ölümcül olabilirler. Bu nedenle terim, yalnızca mikroskobik görünüme değil klinik davranışa da dayandırılmalıdır.
Kavramın onkoloji dışında da kullanıldığı bilinmelidir ve bu kullanımlar karıştırılmamalıdır. Malign hipertansiyon, hızla organ hasarı yapan ağır kan basıncı yüksekliğini; nöroleptik malign sendrom, antipsikotiklere bağlı yaşamı tehdit eden tabloyu; malign hipertermi ise belirli anestezik maddelere karşı gelişen kalıtsal kas hastalığını anlatır. Bu kullanımlarda terim, tümör değil ağır ve hızlı ilerleyen gidişi belirtir.
Klinik uygulamada kötü huylu hastalığı düşündüren uyarıcı bulgular bellidir: açıklanamayan kilo kaybı, gece terlemesi, sürekli ve dinlenmeyle geçmeyen ağrı, kanama, iyileşmeyen ülser, sertleşmiş ve hareketsiz kitle, dışkılama ya da idrar alışkanlığında kalıcı değişiklik ve ilerleyici yutma güçlüğü. Bu bulgular varlığında değerlendirme geciktirilmemelidir. Kesin ayrım, klinik ya da görüntüleme bulgularıyla değil histopatolojik incelemeyle yapılır; bu nedenle kuşkulu her lezyonda doku tanısı esastır.
Eş anlamlılar
- Malign
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Kumar V ve ark., Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease, 10. baskı, 2020.