Kaşıntı

Kaşıntı (İng. pruritus; Lat. prurire kaşınmak), kaşıma isteği uyandıran hoş olmayan deri duyusudur.

Etimoloji

Türkçe kökenli bir sözcüktür; tıp dilinde Latince prurire fiilinden gelen pruritus kullanılır.

Klinik bağlam

Duyu, ağrıdan ayrı sinir lifleriyle taşınır; histamin dışında da birçok aracı rol oynar ve bu, kaşıntının niçin her zaman antihistaminiklere yanıt vermediğini açıklar. Kaşıma geçici rahatlama sağlar ancak deriyi zedeleyerek yeni kaşıntıya yol açar; bu kısır döngü, kronik lezyonların ve deri kalınlaşmasının nedenidir. Bu nedenle tedavinin bir bölümü döngünün kırılmasına yöneliktir.

Klinik yaklaşımın ilk adımı, deri lezyonu bulunup bulunmadığının belirlenmesidir. Lezyonla giden biçimlerde egzama, sedef hastalığı, ürtiker, uyuz ve mantar enfeksiyonları öne çıkar; uyuzda kaşıntının geceleri artması ve aynı evde birden çok kişide bulunması tipiktir ve sık atlanan bir tanıdır. Buna karşın belirgin lezyon bulunmadan yaygın kaşıntı varlığında sistemik nedenler araştırılmalıdır; bu ayrım, gereksiz yerel tedavilerin sürdürülmesini önler.

Sistemik nedenler önemli bir grubu oluşturur. Kolestaz, kronik böbrek yetmezliği, demir eksikliği, tiroid bozuklukları, diyabet ve HIV enfeksiyonu bilinen nedenlerdir. Hematolojik hastalıklar ayrı bir öneme sahiptir; Hodgkin lenfomada kaşıntı tanıdan aylar önce ortaya çıkabilir, polisitemia verada ise sıcak suyla temas sonrası ortaya çıkan kaşıntı hastalığa özgü bir bulgudur. Bu nedenle açıklanamayan inatçı kaşıntıda tam kan sayımı, karaciğer ve böbrek işlevleri, tiroid testleri, demir düzeyleri ve gerekirse görüntüleme istenmelidir.

Gebelikte ortaya çıkan kaşıntı ayrı bir aciliyet taşıyabilir. Avuç içi ve ayak tabanında yoğunlaşan, döküntüsüz ve geceleri artan kaşıntı, gebelik kolestazını düşündürmelidir; bu tablo fetal risk taşıdığından safra asidi düzeyleri ölçülmeli ve izlem yoğunlaştırılmalıdır. İlaçlar da sık gözden kaçan nedenlerdir; opioidler, klorokin ve birçok ilaç kaşıntı yapar. Yaşlılarda deri kuruluğu en sık nedendir ve nemlendirici kullanımı temel tedavidir. Yaklaşımda nedene yönelik tedavinin yanında serin duş, tırnakların kısa tutulması ve tahriş edici sabunlardan kaçınılması önerilir.

Eş anlamlılar

• Pruritus

İlgili terimler

• Antihistaminik
• Egzama
• Atopik dermatit
• Ürtiker
• Kolestaz