Kolestaz
Kolestaz (İng. cholestasis; Yun. chole safra, stasis durma), safra akımının azalması ya da durmasıdır.
Etimoloji
Yunanca chole (safra) ve stasis (durma) sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Tıkanıklığın yeri, tanısal yaklaşımı belirler ve değerlendirmenin ilk adımıdır.[1] Karaciğer içi biçimde safra üretimi ya da küçük kanallardan akışı bozulmuştur; ilaçlar, viral hepatitler, sepsis, gebelik ve otoimmün safra yolu hastalıkları bu gruptadır. Karaciğer dışı biçimde ise ana safra kanalı tıkalıdır; taş, tümör ve darlıklar başlıca nedenlerdir. Ultrasonografide safra yollarının genişlemiş bulunması bu ayrımı sağlar ve ilk basamak incelemedir.
Klinik tablo, safranın bağırsağa ulaşamaması ve kana geri emilmesiyle açıklanır. Sarılık, koyu idrar, açık renkli dışkı ve kaşıntı tipiktir; kaşıntı bazen sarılıktan önce ortaya çıkar ve inatçıdır. Laboratuvarda alkalen fosfataz ve gama glutamil transferaz belirgin biçimde yükselir; bu ikisinin birlikte artması, alkalen fosfatazın kemik kaynaklı olmadığını gösterir ve safra yollarını işaret eder. Bu ayrım, açıklanamayan enzim yüksekliğinin değerlendirilmesinde belirleyicidir.
Uzun süreli kolestazın sonuçları öngörülebilir. Safra tuzları olmadan yağ emilimi bozulur; yağda çözünen vitaminlerin eksikliği ortaya çıkar ve K vitamini eksikliğine bağlı pıhtılaşma bozukluğu gelişir. Bu nedenle girişim planlanan hastada pıhtılaşma testleri değerlendirilmeli ve gerekirse K vitamini verilmelidir. D vitamini eksikliğine bağlı kemik hastalığı ve kolesterol birikimine bağlı deri lezyonları diğer sonuçlardır.
Acil değerlendirme gerektiren tablo, tıkanıklığa enfeksiyonun eklendiği kolanjittir; ateş, sarılık ve sağ üst karın ağrısının birlikteliği tanısaldır, bilinç değişikliği ve düşük tansiyon eklendiğinde tablo ağırdır. Bu durumda antibiyotik tek başına yeterli değildir; safra yolunun ivedi boşaltılması yaşam kurtarıcıdır. Gebelikte ortaya çıkan kaşıntı, özellikle avuç içi ve ayak tabanında yoğunlaşan ve döküntüsüz olan biçimde, gebelik kolestazını düşündürmelidir; safra asidi düzeyleri ölçülmeli ve fetal risk nedeniyle izlem yoğunlaştırılmalıdır. İlaçlar sık gözden kaçan nedendir ve ilaç listesi gözden geçirilmelidir.
Eş anlamlılar
- Safra durgunluğu
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Feldman M ve ark. (ed.), Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease, 11. baskı, 2021.